Paragraaf 10. Samenwerkingsverbanden

De provincie werkt op uiteenlopende gebieden en onderwerpen samen met een grote verscheidenheid aan partners. Bij gebiedsgerichte samenwerking onderscheiden we drie vormen:

• Vanuit het gebied: in een gebied bestaat een langjarige samenwerkingsstructuur, omdat de betrokken (overheids)partijen regelmatig genoeg met elkaar te maken hebben om een vaste structuur lonend te maken. De gemeenschappelijkheid en de gezamenlijke opgaven vormen de basis voor een uitvoeringsprogramma of gebiedsagenda.
• Vanuit de thematiek: de samenwerking komt voort uit het gezamenlijke belang om specifieke thema’s aan te pakken, zoals verzilting, veenweide en economische ontwikkelagenda’s. Deze thema’s overstijgen vaak meerdere gebieden. Daarbij wordt veelal met een vaste samenwerkingsstructuur gewerkt.
• Vanuit de maatschappij: maatschappelijke initiatieven spelen zich vaak af in een specifiek geografisch gebied. Wanneer de overheid daarbij aansluit, ontstaat eveneens een vorm van gebiedsgerichte samenwerking.

Hieronder worden een aantal vormen van samenwerken vermeld.

De bestuurlijke regionale samenwerking krijgt de afgelopen jaren steeds meer vorm door het aanvragen en uitvoeren van Regio Deals. Deze deals vormen vaak de motor voor de samenwerking in het betreffende gebied. Als vervolg op de Regio Deals wordt ook het Nationaal Programma Vitale Regio's (NPVR) van belang. Drie van de vijf regio's in Fryslân (Noordwest, Noordoost en Zuidoost) nemen deel aan dit programma, dat is gericht op verbetering van de Brede Welvaart.

Hieronder lichten we de samenwerking in de verschillende regio’s toe.

Regio Noordoost-Fryslân

Begin 2025 is aan de regio Noordoost-Fryslân een nieuwe Regio Deal toegekend in de zesde en laatste tranche van het Rijk. In 2027 wordt de uitvoering voortgezet. De Regio Deal bestaat uit vier programmalijnen: Noflik Wenje, Ferbining, Undernimmend en Gearwurking. Binnen deze programmalijnen werkt de provincie samen met de vier gemeenten en Wetterskip Fryslân aan regionale en provinciale doelen. De provincie heeft € 3,6 mln. aan cofinanciering toegezegd vanuit bestaande middelen voor het IMF, de DOM's en mobiliteit.

Regio Noordwest-Fryslân                                                                                                                                               

De Regio Deal Noordwest-Fryslân is in 2024 gestart. Het Rijk, de provincie, Wetterskip Fryslân en de gemeenten Waadhoeke, Leeuwarden en Harlingen werken hierin samen. De Regio Deal kent drie programmalijnen: Vitale Economie, Kwaliteit van Leven en Natuurlijk in Balans. Deze dragen alle drie bij aan de Brede Welvaart in de regio. De uitvoering is inmiddels twee jaar onderweg. Over de meeste projecten heeft besluitvorming plaatsgevonden; veel projecten gaan richting uitvoering of zijn al in uitvoering. In 2027 vinden twee bestuurstafels plaats. Naar verwachting worden tijdens deze bestuurlijke overleggen de laatste projecten ter instemming voorgelegd. De provinciale inzet bestaat vooral uit cofinanciering van maximaal € 5 mln. (incl. BTW) en het leveren van een lijntrekker voor de programmalijn Natuurlijk in Balans. Deze programmalijn richt zich op landbouw, biodiversiteit, een gezonde bodem en water en draagt daarmee bij aan belangrijke provinciale doelen.

Noordwest-Fryslân is ook LEADER-gebied. In 2027 wordt de subsidieregeling nog eenmaal opengesteld voor initiatieven.

Noord-Fryslân

Noord-Fryslân (de regio's Noordoost en Noordwest, met uitzondering van de stad Leeuwarden) is net als Zuidoost-Fryslân aangewezen als een van de elf NPVR-regio's. Het Rijk en de regio werken samen aan verbetering van de Brede Welvaart. In 2026 is, net als in Zuidoost-Fryslân, gewerkt aan een Regioplan met de grote opgaven voor de komende jaren. In 2027 wordt dit plan verder uitgewerkt en start de vertaling naar een uitvoeringsagenda.

Regio Zuidwest-Fryslân

De regionale samenwerking in Zuidwest-Fryslân krijgt vorm via de Gebiedsagenda Súdwesthoeke. Belangrijke thema's zijn het Nationaal Landschap, LEADER en het Fries Programma IJsselmeerkust. De uitvoering van de Regio Deal Zuidwest-Fryslân loopt sinds 2025 en is organisatorisch en bestuurlijk aangesloten op de gebiedsagenda. Het Programmaplan is vastgesteld en wordt in 2027 verder uitgevoerd. De provincie staat garant voor een bijdrage van € 5 mln. 

Zuidwest-Fryslân is ook LEADER-gebied. In 2027 wordt de subsidieregeling nog eenmaal opengesteld voor initiatieven.

Regio Zuidoost Fryslan

De Regio Deal Zuidoost-Fryslân is op 1 oktober 2025 beëindigd. De samenwerking in deze regio krijgt nu verder vorm via het Nationaal Programma Vitale Regio's (NPVR). Zuidoost-Fryslân is op basis van het advies uit het rapport 'Elke regio telt!' aangewezen als een van de elf NPVR-regio's. Het Rijk, de provincie, Wetterskip Fryslân en de gemeenten werken de komende jaren gezamenlijk aan opgaven die de Brede Welvaart verbeteren. In 2026 is het Regioplan NPVR Zuidoost-Fryslân vastgesteld, waarin de opgaven voor de komende jaren zijn beschreven. In 2027 wordt gewerkt aan de governance en een eerste uitvoeringsagenda.

Zuidoost-Fryslân is ook LEADER-gebied. In 2027 wordt de subsidieregeling nog eenmaal opengesteld voor initiatieven.

Regio Waddeneilanden

In 2023 heeft het kabinet positief besloten op de aanvraag voor de Regio Deal van de Friese Waddeneilanden en de provincies Fryslân en Noord-Holland, voor Texel. De regio krijgt maximaal € 15,5 mln. toegekend. De opgaven en ambities zijn verdeeld over vijf programmalijnen: Goed wonen en leven, Toekomstbestendig ondernemen en ontwikkelen, Optimaal bereikbaar en verbonden, Duurzame energie en Circulaire economie. De uitvoering is in 2025 gestart. De provinciale cofinanciering van € 5,2 mln. heeft deels al plaatsgevonden via een lumpsumbijdrage.

Waddengebied
Voor wat betreft het Waddengebied (Waddeneilanden, Waddenzee en Waddenkust) werken we samen met het Rijk, regionale overheden en stakeholders in één governance structuur. Hierbij vormt de Agenda voor het Waddengebied 2050 en het bijbehorende Uitvoeringsprogramma Waddengebied 2021-2026 het vertrekpunt. Ter voorbereiding op het nieuwe Uitvoeringsprogramma Waddengebied 2027-2032 is het huidige Uitvoeringprogramma geëvalueerd. Deze evaluatie vormt het vertrekpunt voor het proces om te komen tot het nieuwe Uitvoeringsprogramma. De verwachting is dat het nieuwe Uitvoeringsprogramma 2027-2032 medio 2027 wordt vastgesteld. Verder geven we samen met de provincies Noord-Holland en Groningen uitvoering aan het Waddenfonds en het interprovinciale Investeringskader Waddengebied 2016-2026. Zie ook Programma 1, beleidsveld 1.5 Bestuurlijke samenwerking.

Samenwerkingsafspraken Provinsje Fryslân – Gemeente Leeuwarden

In 2026 is een nieuw college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Leeuwarden benoemd. In 2027 wordt ook een nieuw college van Gedeputeerde Staten gevormd. De nieuwe bestuursakkoorden van de provincie en de gemeente bepalen mede hoe de samenwerking tussen de provincie Fryslân en de gemeente Leeuwarden verder wordt vormgegeven.

Met het ondersteuningsnetwerk Mienskipsinitiatieven worden initiatieven efficiënt en effectief geadviseerd en begeleid. Dit netwerk is regionaal georganiseerd met maatschappelijke partners (Doarpswurk, Keunstwurk en SportFryslân) en gemeenten. Initiatiefnemers kunnen inspiratie, informatie en goede voorbeelden vinden op het online platform Stipe.frl .

LEADER is een Europees subsidieprogramma voor de sociaaleconomische ontwikkeling van het platteland. Het is een van de niet-grondgebonden instrumenten van het GLB-NSP (zie ook Programma 3, beleidsveld 2. Landbouw). Met een bottom-upaanpak geven we samen met bestuurlijke partners en private partijen uitvoering aan het LEADER-programma. De huidige programmaperiode loopt van 2023 tot en met 2027 in Noordwest-, Zuidwest- en Zuidoost-Fryslân.

De Friese Aanpak (DFA) stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen de Friese overheden. Dit gebeurt niet via een afzonderlijke organisatie, maar binnen een netwerksamenwerking waarin iedere deelnemer autonoom blijft. Samenwerking is van belang om complexe maatschappelijke opgaven met gedeelde verantwoordelijkheden gezamenlijk aan te pakken. Daarbij kunnen kennis en ervaringen worden uitgewisseld en schaalvoordelen worden benut. Samenwerking is daarmee een middel en geen doel op zich. Bij de start van De Friese Aanpak in 2017 lag de nadruk op de eerste omgevingsvisies. Vanaf 2021 verschoof de aandacht naar de implementatie van de Omgevingswet. Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 werken de deelnemende overheden samen aan de verdere implementatie en aan de transitie naar werken volgens de wet. De samenwerking wordt in 2027 voortgezet. De provinciale bijdrage bedraagt € 16.248,-.

De bestuurlijke overleggen tussen de provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân, de Vereniging van Friese Gemeenten (VFG) en de gemeente Leeuwarden worden ook in 2027 voortgezet. Deze overleggen zijn gericht op het versterken van de samenwerking tussen de Friese overheden. Naast de afstemming over actuele ontwikkelingen staan de Friese Bestuurdersdag, het bevorderen van horizontaal besturen, de verdere bestuurlijke samenwerking en de samenwerking op het gebied van bedrijfsvoering op de agenda.