Programma 5: Mienskip

5.3 Taal, media en letteren

Begroting

Wat willen we bereiken?

Het Rijk heeft de provincie Fryslân in het kader van de Wet gebruik Friese taal aangewezen als “Taalschipper”. Samen met het Rijk hebben wij een zorgplicht ten aanzien van het behoud en de bevordering van de Friese taal. Wij zien daarbij ook een sterkere rol voor gemeenten, overeenkomstig de Wet gebruik Friese taal. Met het Deltaplan Fries willen we de positie van de Friese taal daarom verder versterken. In het kader van het onderdeel taalwetgeving van bovengenoemd Deltaplan, zullen wij, samen met het Rijk, gemeenten proactief ondersteunen bij het vormen en uitvoeren van taalbeleid, overeenkomstig de wet. Daarnaast willen wij in dit kader ook de positie van Fries in het onderwijs versterken, op basis van onze wettelijke bevoegdheden op het gebied van kerndoelen en (gedeeltelijke) ontheffing. In 2017 zijn wij begonnen met de uitvoering van het Taalplan Frysk, waarbij wij er vooral naar kijken wat scholen al wel doen op het gebied van het vak Fries. Voor die onderdelen van het vak waar ze onvoldoende of niet aan toe komen, kunnen scholen een tijdelijke ontheffing aanvragen. Zo stellen we de status quo ten aanzien van het vak Fries in het basis- en voortgezet onderwijs vast, die het startpunt vormt van een groeimodel (Taalplan Frysk), waarbij op de langere termijn voor scholen het doel is: steeds minder ontheffing, en steeds meer kerndoelen Fries realiseren.
Wij vinden het belangrijk dat er een basisinfrastructuur is voor de doorgaande meertalige leerlijn (onderdeel Basisvoorziening Deltaplan Fries), die voorziet in de begeleiding van meertalige kinderdagverblijven en scholen en de ontwikkeling van toetsings- en leerlingvolginstrumenten, alsmede meertalig lesmateriaal. De basisinfrastructuur is nodig om de doorgaande leerlijn meertaligheid van de vroeg- en voorschoolse educatie tot en met het hoger onderwijs, van twee- en Friestalige kinderdagverblijven tot en met de master meertaligheid te faciliteren. Het aantal plekken waar de hele doorgaande meertalige leerlijn op één plek fysiek aanwezig is, is nog te beperkt. Daarom zetten wij in op meer plekken in de provincie met een doorgaande meertalige leerlijn op één locatie (onderdeel Basisvoorziening Plus van Deltaplan Fries).
In het kader van het onderdeel Digitale Hulpmiddelen Fries van het Deltaplan Fries spannen wij ons er voor in om digitale, online toepassingen, programma’ s en platforms, ook zoveel mogelijk beschikbaar te maken in en ten behoeve van het Fries, waarmee wij het de gebruikers van de Friese taal zo gemakkelijk mogelijk willen maken zich te bedienen van het Fries in het digitale domein.
In het LF2018-event Lân fan Taal (ook onderdeel van het Deltaplan Fries) werken de partijen uit het veld die zich bezig houden met de Friese taal en cultuur in brede zin samen om verschillende projecten te realiseren in (de aanloop naar) 2018. Lân fan Taal functioneert daarbij wat ons betreft als aanjager van vernieuwing in (taal)beleid en als een sprekend voorbeeld van een integrale benadering, waarin alle beleidsvelden van programma 8 met elkaar verbonden worden.
De Friese literatuur vinden wij van groot belang, niet alleen vanwege haar eigen literaire waarde, maar juist ook voor het voortbestaan van de Friese taal. Wij betrekken daarbij ook onze inzet voor het Fries in de geschreven media. Wat die media betreft nemen wij ook onze verantwoordelijkheid ten aanzien van de veelzijdigheid en de pluriformiteit van de media in Fryslân. Wij richten ons op de instandhouding van een brede Friestalige programmering op verschillende mediaplatforms door de Friese regionale omroep, Omrop Fryslân, overeenkomstig de Bestuursafspraken Fries in de Media 2016.

Welke resultaten willen we in 2018 behalen?

  • De positie en het gebruik van de Friese taal (en de streektalen) borgen en bevorderen in het kader van de maatschappelijke domeinen, zoals benoemd in het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden en de Wet gebruik Friese taal.
  • Een nieuwe Bestuursafspraak Friese Taal en Cultuur (BFTC) met het Rijk sluiten voor de periode na 2018.
  • Alle scholen voor basis- en voortgezet onderwijs zijn bezocht in het kader van het Taalplan Frysk.
  • Bevorderen van de ontwikkeling en het onderhoud van digitale hulpmiddelen voor het Fries.
  • Een samenhangende programmering van bestaande en nieuwe taal- en cultuurinitiatieven in het Lân fan Taal.
  • Borging van de verscheidenheid aan Friestalige literaire tijdschriften en het stimuleren en promoten van het aanbod en de kwaliteit van de Friese literatuur.
  • Een volledige en veelzijdige Friestalige programmering op televisie, radio en internet door Omrop Fryslân, dat op dagelijkse basis beschikbaar is, overeenkomstig de Bestuursafspraken Fries in de Media 2016.
  • De innovatie in de Friese persbedrijfstak ondersteunen, zodat er sprake zal zijn van een gemoderniseerde, maar nog steeds pluriforme pers in Fryslân
  • Opstellen van een kennisagenda gericht op de realisatie van een Europees Expertisecentrum voor wetenschappelijk onderzoek naar meertaligheid.
  • Het percentage kinderen dat op Fries- en tweetalige peuterspeelzalen en centra voor kinderopvang zit verhogen, door te zorgen voor meer en/of grotere Fries- of tweetalige centra voor kinderopvang en peuterspeelzalen.
  • Het percentage leerlingen dat drietalig basisonderwijs volgt verhogen, door te zorgen voor meer en/of grotere drietalige basisscholen.
  • Meer plekken in de provincie met een doorgaande meertalige leerlijn.
  • Vanaf 2021 realiseren we een structurele dekking voor de wettelijke taken van de provincie Fryslân op het gebied van de Friese taal en cultuur.

Wat mag het kosten?

Onderstaand kadernotavoorstel is verwerkt in bovenstaande tabel.

Het voorstel CTOS, onderdeel taal bedraagt in totaal structureel € 3,85 mln. vanaf 2021 (ander deel staat in beleidsveld Cutuur en erfgoed). Het totaaloverzicht aan kadernotavoorstellen staat in bijlage 10.

Eerste bestuursrapportage

Gewenste resultaten

Beleid

  • Het gewenste resultaat zoals in de begroting is gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is inhoudelijk niet geheel gehaald
  • Het voorgenomen gewenst resulaat zoals beschreven in de begroting is Inhoudelijk niet gehaald

Tijd

  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is binnen de afgesproken tijd gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is niet geheel op tijd gehaald
  • Het voorgenomen gewenste resulaat zoals beschreven in de begroting is niet op tijd gehaald

Geld

  • T.a.v. het onderdeel geld is er geen afwijking (Overschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000 en Onderschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van onderbesteding (Onderschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van overbesteding (Overschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  Beleid Tijd Geld
1 De positie en het gebruik van de Friese taal (en de streektalen) borgen en bevorderen in het kader van de maatschappelijke domeinen, zoals benoemd in het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden en de Wet gebruik Friese taal.
2 Een nieuwe Bestuursafspraak Friese Taal en Cultuur (BFTC) met het Rijk sluiten voor de periode na 2018.
3 Alle scholen voor basis- en voortgezet onderwijs zijn bezocht in het kader van het Taalplan Frysk.
4 Bevorderen van de ontwikkeling en het onderhoud van digitale hulpmiddelen voor het Fries.
5 Een samenhangende programmering van bestaande en nieuwe taal- en cultuurinitiatieven in het Lân fan Taal.
6 Borging van de verscheidenheid aan Friestalige literaire tijdschriften en het stimuleren en promoten van het aanbod en de kwaliteit van de Friese literatuur.
7 Een volledige en veelzijdige Friestalige programmering op televisie, radio en internet door Omrop Fryslân, dat op dagelijkse basis beschikbaar is, overeenkomstig de Bestuursafspraken Fries in de Media 2016.
8 De innovatie in de Friese persbedrijfstak ondersteunen, zodat er sprake zal zijn van een gemoderniseerde, maar nog steeds pluriforme pers in Fryslân
9 Opstellen van een kennisagenda gericht op de realisatie van een Europees Expertisecentrum voor wetenschappelijk onderzoek naar meertaligheid.
10 Het percentage kinderen dat op Fries- en tweetalige peuterspeelzalen en centra voor kinderopvang zit verhogen, door te zorgen voor meer en/of grotere Fries- of tweetalige centra voor kinderopvang en peuterspeelzalen.
11 Het percentage leerlingen dat drietalig basisonderwijs volgt verhogen, door te zorgen voor meer en/of grotere drietalige basisscholen.
12 Meer plekken in de provincie met een doorgaande meertalige leerlijn.
13 Vanaf 2021 realiseren we een structurele dekking voor de wettelijke taken van de provincie Fryslân op het gebied van de Friese taal en cultuur.

Toelichting:

8. Voor de programmering van ‘Finster op Fryslân 2018’ waarbij Omrop Fryslân focust op alle kleinere LF2018 projecten die zijn georganiseerd door de ‘Mienskip’ gedurende het Europees Culturele Hoofdstad jaar heeft Omrop Fryslân € 288.000 beschikt gekregen. Deze betaling wordt in 2018 gedaan, terwijl het budget begroot is in de jaren 2018 t/m 2020. Daarom is een begrotingswijziging bijgevoegd om de begrote bedragen van 2019 en 2020 te verschuiven naar 2018.

Prestatie indicatoren

Onderwerp Indicator Doelwaarde 2018 Prognose 2018
Deltaplan: Implementatie Taalwet Aantal gemeenten met een verordening Fries taalgebruik 80%
Percentage gemeenten met vastgestelde nota taalbeleid 80%
Media Aansluiting Friestalige schooltelevisie bij digitale lesmethoden en leeromgevingen voor het vak Fries. Aansluiting bij o.a Spoar 8 en Searje 36 gerealiseerd
Letteren Wij stellen in 2018 Friese schrijversbeurzen beschikbaar. 5
In 2018 worden er in Fryslân alternatieve verkoopacties en “Sutelaksjes” ten behoeve van de verkoop van Friese boeken georganiseerd. Verkoopacties op 60 locaties en 10 Sutelaksjes
Taalbeleid Er worden in 2018 Friestalige thematijdschriften uitgegeven 2 nummers, oplage 40.000 per keer.
Prijzenbeleid In 2018 worden er provinciale prijzen op het gebied van vormgeving, beeldende kunst, muziek, onderwijs en literatuur uitgereikt. Twee prijzen
Deltaplan Fries (Basisvoorziening doorgaande leerlijn meertaligheid) Aantal leerlingen dat drietalig basisonderwijs volgt Blijft gelijk
Deltaplan Fries: Basisvoorziening Plus Aantal plekken in de provincie met een doorgaande meertalige leerlijn van voorschools tot en met voortgezet onderwijs 5
Deltaplan Fries: Implementatie taalwetgeving (Taalplan Frysk) Aantal scholen met een Taalplan Fries, en, indien van toepassing, een passende vorm van (partiële) ontheffing Alle scholen die onder de WPO en de WVO vallen, hebben een Taalplan Fries

Tweede bestuursrapportage

Gewenste resultaten

Beleid

  • Het gewenste resultaat zoals in de begroting is gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is inhoudelijk niet geheel gehaald
  • Het voorgenomen gewenst resulaat zoals beschreven in de begroting is Inhoudelijk niet gehaald

Tijd

  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is binnen de afgesproken tijd gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is niet geheel op tijd gehaald
  • Het voorgenomen gewenste resulaat zoals beschreven in de begroting is niet op tijd gehaald

Geld

  • T.a.v. het onderdeel geld is er geen afwijking (Overschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000 en Onderschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van onderbesteding (Onderschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van overbesteding (Overschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  Beleid Tijd Geld
1 De positie en het gebruik van de Friese taal (en de streektalen) borgen en bevorderen in het kader van de maatschappelijke domeinen, zoals benoemd in het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden en de Wet gebruik Friese taal.
2 Een nieuwe Bestuursafspraak Friese Taal en Cultuur (BFTC) met het Rijk sluiten voor de periode na 2018.
3 Alle scholen voor basis- en voortgezet onderwijs zijn bezocht in het kader van het Taalplan Frysk.
4 Bevorderen van de ontwikkeling en het onderhoud van digitale hulpmiddelen voor het Fries.
5 Een samenhangende programmering van bestaande en nieuwe taal- en cultuurinitiatieven in het Lân fan Taal.
6 Borging van de verscheidenheid aan Friestalige literaire tijdschriften en het stimuleren en promoten van het aanbod en de kwaliteit van de Friese literatuur.
7 Een volledige en veelzijdige Friestalige programmering op televisie, radio en internet door Omrop Fryslân, dat op dagelijkse basis beschikbaar is, overeenkomstig de Bestuursafspraken Fries in de Media 2016.
8 De innovatie in de Friese persbedrijfstak ondersteunen, zodat er sprake zal zijn van een gemoderniseerde, maar nog steeds pluriforme pers in Fryslân
9 Opstellen van een kennisagenda gericht op de realisatie van een Europees Expertisecentrum voor wetenschappelijk onderzoek naar meertaligheid.
10 Het percentage kinderen dat op Fries- en tweetalige peuterspeelzalen en centra voor kinderopvang zit verhogen, door te zorgen voor meer en/of grotere Fries- of tweetalige centra voor kinderopvang en peuterspeelzalen.
11 Het percentage leerlingen dat drietalig basisonderwijs volgt verhogen, door te zorgen voor meer en/of grotere drietalige basisscholen.
12 Meer plekken in de provincie met een doorgaande meertalige leerlijn.
13 Vanaf 2021 realiseren we een structurele dekking voor de wettelijke taken van de provincie Fryslân op het gebied van de Friese taal en cultuur.

Toelichting:

4. Het tot stand komen van de aanvragen voor digitale toepassingen loopt in 2018, maar vergt meer tijd en inspanning voor de instellingen met een definitief en gedegen aanvraag zullen komen. Middels een begrotingswijziging wordt voorgesteld € 191.000 door te schuiven naar 2019.

5. In het werkbudget schuiven een aantal posten die aanvankelijk voor 2018 begroot stonden door naar 2019, doordat een aantal activiteiten langer doorlopen. Zo zal de projectie nog tot januari doorlopen en participeren we nog in een nieuwe expositie in Obe, die in december en januari zal plaatsvinden. Daarna is het aan Tresoar, maar hierdoor zullen een aantal facturen pas in 2019 binnenkomen. Daarom wordt met een begrotingswijziging voorgesteld € 40.000 budget door te schuiven naar 2019.

12. Het realiseren van meer locaties met een doorgaande meertalige leerlijn verloopt in samenwerking met de onderwijsbegeleidingsdienst Cedin. In opdracht van de provincie doet Cedin acquisitie bij de scholen in de regio’s Noordoost-Fryslân (rondom Dokkum) en Zuidwest-Fryslân (rondom Koudum). De huidige locaties Burgum, Koudum, Dokkum en Balk lopen goed, of de doorgaande leerlijn wordt er in kleine stapjes gerealiseerd. Toch verloopt een en ander moeizamer dan verwacht, omdat scholen andere prioriteiten stellen of andere overwegingen hebben, vaak van organisatorische aard, om niet deel uit te willen maken van de doorgaande leerlijn. Om deze reden zal het realiseren van een doorgaande meertalige leerlijn op één locatie meer tijd vergen. De bestedingen lopen zodoende niet conform het bestedingsritme. Daarom is het verzoek om middels een begrotingswijziging een bedrag van € 175.000,- door te schuiven naar 2020 (voor 2019 is er voldoende budget beschikbaar).

Prestatie indicatoren

Onderwerp Indicator Doelwaarde 2018 Prognose 2018
Deltaplan: Implementatie Taalwet Aantal gemeenten met een verordening Fries taalgebruik 80%
Percentage gemeenten met vastgestelde nota taalbeleid 80%
Media Aansluiting Friestalige schooltelevisie bij digitale lesmethoden en leeromgevingen voor het vak Fries. Aansluiting bij o.a Spoar 8 en Searje 36 gerealiseerd
Letteren Wij stellen in 2018 Friese schrijversbeurzen beschikbaar. 5
In 2018 worden er in Fryslân alternatieve verkoopacties en “Sutelaksjes” ten behoeve van de verkoop van Friese boeken georganiseerd. Verkoopacties op 60 locaties en 10 Sutelaksjes
Taalbeleid Er worden in 2018 Friestalige thematijdschriften uitgegeven 2 nummers, oplage 40.000 per keer.
Prijzenbeleid In 2018 worden er provinciale prijzen op het gebied van vormgeving, beeldende kunst, muziek, onderwijs en literatuur uitgereikt. Twee prijzen
Deltaplan Fries (Basisvoorziening doorgaande leerlijn meertaligheid) Aantal leerlingen dat drietalig basisonderwijs volgt Blijft gelijk
Deltaplan Fries: Basisvoorziening Plus Aantal plekken in de provincie met een doorgaande meertalige leerlijn van voorschools tot en met voortgezet onderwijs 5
Deltaplan Fries: Implementatie taalwetgeving (Taalplan Frysk) Aantal scholen met een Taalplan Fries, en, indien van toepassing, een passende vorm van (partiële) ontheffing Alle scholen die onder de WPO en de WVO vallen, hebben een Taalplan Fries

Toelichting:

Deltaplan Fries, Basisvoorziening Plus: Zie voor nadere toelichting resultaat 12.

Jaarstukken

Wat wilden we bereiken?

Het Rijk heeft de provincie Fryslân in het kader van de Wet gebruik Friese taal aangewezen als “Taalschipper”. Samen met het Rijk hebben wij een zorgplicht ten aanzien van het behoud en de bevordering van de Friese taal. Wij zien daarbij ook een sterkere rol voor gemeenten, overeenkomstig de Wet gebruik Friese taal. Met het Deltaplan Fries willen we de positie van de Friese taal daarom verder versterken. In het kader van het onderdeel taalwetgeving van bovengenoemd Deltaplan, zullen wij, samen met het Rijk, gemeenten proactief ondersteunen bij het vormen en uitvoeren van taalbeleid, overeenkomstig de wet. Daarnaast willen wij in dit kader ook de positie van Fries in het onderwijs versterken, op basis van onze wettelijke bevoegdheden op het gebied van kerndoelen en (gedeeltelijke) ontheffing. In 2017 zijn wij begonnen met de uitvoering van het Taalplan Frysk, waarbij wij er vooral naar kijken wat scholen al wel doen op het gebied van het vak Fries. Voor die onderdelen van het vak waar ze onvoldoende of niet aan toe komen, kunnen scholen een tijdelijke ontheffing aanvragen. Zo stellen we de status quo ten aanzien van het vak Fries in het basis- en voortgezet onderwijs vast, die het startpunt vormt van een groeimodel (Taalplan Frysk), waarbij op de langere termijn voor scholen het doel is: steeds minder ontheffing, en steeds meer kerndoelen Fries realiseren.
Wij vinden het belangrijk dat er een basisinfrastructuur is voor de doorgaande meertalige leerlijn (onderdeel Basisvoorziening Deltaplan Fries), die voorziet in de begeleiding van meertalige kinderdagverblijven en scholen en de ontwikkeling van toetsings- en leerlingvolginstrumenten, alsmede meertalig lesmateriaal. De basisinfrastructuur is nodig om de doorgaande leerlijn meertaligheid van de vroeg- en voorschoolse educatie tot en met het hoger onderwijs, van twee- en Friestalige kinderdagverblijven tot en met de master meertaligheid te faciliteren. Het aantal plekken waar de hele doorgaande meertalige leerlijn op één plek fysiek aanwezig is, is nog te beperkt. Daarom zetten wij in op meer plekken in de provincie met een doorgaande meertalige leerlijn op één locatie (onderdeel Basisvoorziening Plus van Deltaplan Fries).
In het kader van het onderdeel Digitale Hulpmiddelen Fries van het Deltaplan Fries spannen wij ons er voor in om digitale, online toepassingen, programma’ s en platforms, ook zoveel mogelijk beschikbaar te maken in en ten behoeve van het Fries, waarmee wij het de gebruikers van de Friese taal zo gemakkelijk mogelijk willen maken zich te bedienen van het Fries in het digitale domein.
In het LF2018-event Lân fan Taal (ook onderdeel van het Deltaplan Fries) werken de partijen uit het veld die zich bezig houden met de Friese taal en cultuur in brede zin samen om verschillende projecten te realiseren in (de aanloop naar) 2018. Lân fan Taal functioneert daarbij wat ons betreft als aanjager van vernieuwing in (taal)beleid en als een sprekend voorbeeld van een integrale benadering, waarin alle beleidsvelden van programma 8 met elkaar verbonden worden.
De Friese literatuur vinden wij van groot belang, niet alleen vanwege haar eigen literaire waarde, maar juist ook voor het voortbestaan van de Friese taal. Wij betrekken daarbij ook onze inzet voor het Fries in de geschreven media. Wat die media betreft nemen wij ook onze verantwoordelijkheid ten aanzien van de veelzijdigheid en de pluriformiteit van de media in Fryslân. Wij richten ons op de instandhouding van een brede Friestalige programmering op verschillende mediaplatforms door de Friese regionale omroep, Omrop Fryslân, overeenkomstig de Bestuursafspraken Fries in de Media 2016.

Hebben we bereikt wat we wilden bereiken?

Beleidsvelden

Ligt de doelrealisatie op schema?

  • Beleid
    Geen afwijking. Naar verwachting wordt het doel gerealiseerd.
    Tijd
    Geen afwijking, de verwachting is dat het doel binnen de afgesproken tijd is/wordt gerealiseerd.
  • Beleid
    Mogelijk verwachte, maar nog geen zekere afwijking in de inhoudelijke doelrealisatie, waardoor het doel waarschijnlijk niet wordt gehaald.
    Tijd
    Mogelijk verwachte, maar nog geen zekere afwijking in de doelrealisatie binnen de tijd, waardoor het doel waarschijnlijk later wordt gehaald.
  • Beleid
    Het doel wordt (zo goed als) zeker niet bereikt.
    Tijd
    Doelrealisatie binnen de gestelde termijn wordt (zo goed als) zeker niet gerealiseerd.

Zijn de gewenste resultaten gehaald?

  • Beleid
    Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is gehaald.
    Tijd
    Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is binnen de afgesproken tijd gehaald.
  • Beleid
    Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is inhoudelijk niet geheel gehaald.
    Tijd
    Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is niet geheel op tijd gehaald.
  • Beleid
    Het voorgenomen gewenste resultaat zoals beschreven in de begroting is inhoudelijk niet gehaald.
    Tijd
    Het voorgenomen gewenste resultaat zoals beschreven in de begroting is niet op tijd gehaald.

Zijn de kosten binnen het budget gebleven?

  • T.a.v. het onderdeel geld is er geen afwijking (Overschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan €50.000 en Onderschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan €50.000
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van onderbesteding (Onderschrijding groter dan 10% en groter dan €50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van overbesteding (Overschrijding groter dan 10% en groter dan €50.000).
  Ligt de doelrealisatie op schema? Zijn de gewenste resultaten behaald? Zijn de kosten binnen het budget gebleven?
5.3 Taal, media, onderwijs en letteren

Toelichting:

De provincie heeft vanuit haar verantwoordelijkheid als Taalschipper met veel organisaties en partijen overleg gevoerd over de taal- en onderwijsdossiers. Daarbij heeft de provincie een agenderende en regisserende rol. Belangrijk is het bestuurlijke overleg ‘Mei-inoar foar it Frysk’ dat twee keer per jaar wordt gevoerd met de bestuurders van de Friese gemeenten onder wisselend voorzitterschap van de Commissaris of gedeputeerde Poepjes. In dit overleg wordt gesproken over de implicaties van de Wet gebruik Friese taal en de lange termijnagenda voor het Fries. Ambtelijk vindt inhoudelijke afstemming en uitwerking plaats. Een belangrijke onderwijsontwikkeling is de vernieuwing van de kerndoelen voor het vak Fries. Gezien de in 2014 overgedragen bevoegdheid van rijk aan PS tot vaststelling van de kerndoelen Fries, is ook het proces om tot vernieuwing te komen bij de provincie belegd. In opdracht van de provincie is het Buro Kurrikulum.frl opgericht en gestart met de ontwikkeling van bouwstenen die als basis van de kerndoelen dienen, met behulp van ontwikkelteams, ontwikkelscholen (in de latere fase) en in afstemming met het onderwijsveld. Dat gebeurt in samenhang met de landelijke werkwijze van Curriculum.nu ten aanzien van de andere schoolvakken.
De provincie Fryslân heeft in 2018 opnieuw de rol van voorzitter binnen het Europese Network to Promote Linguistic Diversity (NPLD) vervuld. Er is ingezet op verdere uitbreiding van dit (kennis)netwerk. Belangrijk is ook het komen tot een update van de European Roadmap for Linguistic diversity. Op basis hiervan zal in 2019 een update gemaakt worden van deze Roadmap.

Hebben we de gewenste resultaten bereikt?

Gewenste resultaten

Beleid

  • Het gewenste resultaat zoals in de begroting is gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is inhoudelijk niet geheel gehaald
  • Het voorgenomen gewenst resulaat zoals beschreven in de begroting is Inhoudelijk niet gehaald

Tijd

  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is binnen de afgesproken tijd gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is niet geheel op tijd gehaald
  • Het voorgenomen gewenste resulaat zoals beschreven in de begroting is niet op tijd gehaald

Geld

  • T.a.v. het onderdeel geld is er geen afwijking (Overschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000 en Onderschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van onderbesteding (Onderschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van overbesteding (Overschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  Beleid Tijd Geld
1 De positie en het gebruik van de Friese taal (en de streektalen) borgen en bevorderen in het kader van de maatschappelijke domeinen, zoals benoemd in het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden en de Wet gebruik Friese taal.
2 Een nieuwe Bestuursafspraak Friese Taal en Cultuur (BFTC) met het Rijk sluiten voor de periode na 2018.
3 Alle scholen voor basis- en voortgezet onderwijs zijn bezocht in het kader van het Taalplan Frysk.
4 Bevorderen van de ontwikkeling en het onderhoud van digitale hulpmiddelen voor het Fries.
5 Een samenhangende programmering van bestaande en nieuwe taal- en cultuurinitiatieven in het Lân fan Taal.
6 Borging van de verscheidenheid aan Friestalige literaire tijdschriften en het stimuleren en promoten van het aanbod en de kwaliteit van de Friese literatuur.
7 Een volledige en veelzijdige Friestalige programmering op televisie, radio en internet door Omrop Fryslân, dat op dagelijkse basis beschikbaar is, overeenkomstig de Bestuursafspraken Fries in de Media 2016.
8 De innovatie in de Friese persbedrijfstak ondersteunen, zodat er sprake zal zijn van een gemoderniseerde, maar nog steeds pluriforme pers in Fryslân
9 Opstellen van een kennisagenda gericht op de realisatie van een Europees Expertisecentrum voor wetenschappelijk onderzoek naar meertaligheid.
10 Het percentage kinderen dat op Fries- en tweetalige peuterspeelzalen en centra voor kinderopvang zit verhogen, door te zorgen voor meer en/of grotere Fries- of tweetalige centra voor kinderopvang en peuterspeelzalen.
11 Het percentage leerlingen dat drietalig basisonderwijs volgt verhogen, door te zorgen voor meer en/of grotere drietalige basisscholen.
12 Meer plekken in de provincie met een doorgaande meertalige leerlijn.
13 Vanaf 2021 realiseren we een structurele dekking voor de wettelijke taken van de provincie Fryslân op het gebied van de Friese taal en cultuur.

Toelichting:

2. Met het Rijk is het afgelopen jaar gesproken en onderhandeld over de nieuwe Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer 2019 – 2023 (BFTK). Er ligt nu een gezamenlijke ambitieuze visie van Rijk en provincie op alle beleidsterreinen uit van de BFTK. Een Bestuursafspraak met doelstellingen voor de langere termijn ten aanzien van het Fries op de diverse beleidsterreinen. Centraal daarbij staat het jaar 2030 en de versterking van het Fries in het onderwijs waarbij de aanpak via het Taalplan Frysk leidend is. Maar ook de verdere versterking van het Fries in het bestuurlijk verkeer en het rechtsverkeer, in de zorg, de (verbinding met) de culturele sector, en in de media zijn belangrijke doelstellingen. De nieuwe BFTK is aanleiding geweest om het Fries nadrukkelijk op de agenda te zetten en te houden. Op 30 november hebben minister Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Commissaris van de Koning in Fryslan de nieuwe BFTK ondertekend in Obe.
3. De eerste fase van het Taalplan Frysk is in 2018 afgesloten met de aanbieding van het onderzoeksrapport ‘it is mei sizzen net te dwaan’ aan de provincie en de onderwijsinspectie. Daarin is voor het eerst volledig, genuanceerd en objectief in kaart gebracht wat de positie van het Fries op alle scholen in het primair en voortgezet onderwijs in Fryslân is. Op basis van die nulmeting en analyse is de provincie direct in overleg gegaan met de Friese onderwijsorganisaties, over de verdere uitvoering wat in overeenstemming met de vastgelegde 2030-doelstelling moet leiden tot het aanbieden van alle kerndoelen voor het Fries op scholen in het Friese taalgebied. Gezien de grote verschillen tussen scholen is maatwerk de sleutel tot succes. Dat vraagt een beleid dat recht doet aan de onderwijspraktijk en de positie van het Fries in de maatschappij. Het Lectoraat Taalgebruik en Leren van NHL Stenden heeft eind 2018 de opdracht gekregen om de ondersteuning van scholen en (onderwijs)bestuurders t/m 2020 op zich te nemen. Daarbij wordt nauw samengewerkt met de verschillende taal- en onderwijsinstellingen. De gegevens uit het Taalplan Frysk en de ambitie van de scholen staan daarbij centraal.
4. Daar waar het gaat om de digitale hulpmiddelen heeft de provincie overlegd met een breed consortium van Friese organisaties, maar ook met partijen als Google en Microsoft. Belangrijke conclusie uit die gesprekken is dat de bevordering en versterking van de digitale positie van het Fries bereikt kan worden door het ‘open source’ beschikbaar maken van data, zowel schriftelijke data als gesproken corpora. Op de aanleg van een toekomstbestendige brede digitale basis voor het Fries wordt nu verder ingezet.
5. Met Lân fan Taal is gekozen voor een interdisciplinaire aanpak: verbinding van taal met wetenschap & kennis met verschillende kunstdisciplines om nieuwe en grotere publieksgroepen te bereiken. Er zijn meer dan een miljoen bezoeken geweest aan Lân fan Taal. Daarvan hebben 200.000 mensen hebben een bezoek gebracht aan het nieuwe en blijvende Poadium foar Taal en Literatuer Obe . Er zijn 123.000 mensen geweest die de exposities in Tresoar in het kader van Lân fan Taal hebben bezocht. Met de activiteiten in het kader van de samenwerking tussen Lân fan Taal en Kultueredukaasje mei Kwaliteit (KEK2) zijn 90.000 kinderen bereikt. De Taalkaravaan op de Friese festivals werd door 29.000 mensen bijgewoond. De versterkte samenwerking tussen de betrokken taalinstellingen, ingezet door Lân fan Taal, gaat door, met daarbij een bijzondere positie voor de Friese taal in al zijn verschijningsvormen. Het hogere doel van deze samenwerking is dat deze instellingen zich vanuit de Friese context door ontwikkelen tot een Europees kennis- en publiekscentrum op het gebied van meertaligheid.
6. Met steun van de provincie is de belangrijke bloemlezing Swallows and floating horses verschenen. Dat is een Engelstalige anthologie van de Friese letteren door de eeuwen heen. Die bloemlezing past in het streven om de Friese literatuur ook buiten de provinciegrenzen verder te promoten. De provincie heeft de Friese literatuur ook op de Frankfurter Buchmesse gepresenteerd. Dat heeft in 2018 geleid tot een groot aantal contacten en afspraken met buitenlandse uitgevers. Het jaar 2018 was het eerste volledige jaar van Eeltsje Hettinga als Dichter fan Fryslân. In totaal heeft hij 10 gedichten geschreven over actuele en andere zaken in Fryslân.
7. Omrop Fryslân heeft in 2018 een brede Friestalige programmering geboden. In 2018 is er, mede in het kader van LF2018, invulling gegeven aan de innovatie van de persbedrijfstak door mediapartijen middels het innovatieve en multimediale programma Finster op Fryslân.
9. De kennisagenda gericht op de realisatie van een Europees Expertisecentrum voor wetenschappelijk onderzoek naar meertaligheid is 2018 opgeleverd. In 2019 wordt gestart met de uitvoering van de kennisagenda.
12. In Burgum, Damwâld en Waskemar is de doorgaande leerlijn meertaligens volledig gerealiseerd. In Koudum is ‘Koudum Ferbynt’ als onderdeel van de Basisvoorziening Plus heel succesvol. Daar is een tweetalige peuterspeelzaal en meertalig voortgezet onderwijs aanwezig, maar nog geen drietalige basisschool. Vanwege het succes van Koudum Ferbynt is er bij het basisonderwijs in Koudum inmiddels wel belangstelling voor het drietalige concept. Omdat de focus door demografische ontwikkelingen (Krimp) meer ligt op fusies dan op nieuwe onderwijsconcepten zoals meertaligheid, is de drietalige basisschool in Koudum nog geen feit. Een andere reden is dat contact tussen de schooltypen niet vanzelfsprekend is. Dit contact moet daarom meer gestimuleerd worden in het kader van de Basisvoorziening Plus. Tenslotte vraagt het drietalige concept om een cultuuromslag. Hierdoor is ook meer tijd nodig dan voorzien.

Prestatie indicatoren

Onderwerp Indicator Doelwaarde 2018 Realisatie 2018
Deltaplan: Implementatie Taalwet Aantal gemeenten met een verordening Fries taalgebruik 80% 12 (=80%)
Percentage gemeenten met vastgestelde nota taalbeleid 80% 13 (= 85%)
Media Aansluiting Friestalige schooltelevisie bij digitale lesmethoden en leeromgevingen voor het vak Fries. Aansluiting bij o.a Spoar 8 en Searje 36 gerealiseerd Die aansluiting is gevonden en (grotendeels gerealiseerd)
Letteren Wij stellen in 2018 Friese schrijversbeurzen beschikbaar 5 3
In 2018 worden er in Fryslân alternatieve verkoopacties en “Sutelaksjes” ten behoeve van de verkoop van Friese boeken georganiseerd. Verkoopacties op 60 locaties en 10 Sutelaksjes 54 locaties en 17 sutelaksjes
Taalbeleid Er worden in 2018 Friestalige thematijdschriften uitgegeven 2 nummers, oplage 40.000 per keer. Is gerealiseerd
Prijzenbeleid In 2018 worden er provinciale prijzen op het gebied van vormgeving, beeldende kunst, muziek, onderwijs en literatuur uitgereikt. Twee prijzen Twee prijzen
Deltaplan Fries (Basisvoorziening doorgaande leerlijn meertaligheid) Aantal leerlingen dat drietalig basisonderwijs volgt Blijft gelijk Is heel licht gestegen
Deltaplan Fries: Basisvoorziening Plus Aantal plekken in de provincie met een doorgaande meertalige leerlijn van voorschools tot en met voortgezet onderwijs 5 3
Deltaplan Fries: Implementatie taalwetgeving (Taalplan Frysk) Aantal scholen met een Taalplan Fries, en, indien van toepassing, een passende vorm van (partiële) ontheffing Alle scholen die onder de WPO en de WVO vallen, hebben een Taalplan Fries Dit is voor alle scholen vastgesteld

Toelichting:

Deltaplan: Implementatie Taalwet/Versterking Fries taalbeleid
Aan het eind van 2018 voldeden bijna alle gemeenten aan de vereisten van de Wet gebruik Friese taal. Wij verwachten dat in 2019 de laatste gemeenten ook een verordening en beleidsplan gaan vaststellen. In het kader van de versterking en borging van de Friese taal is in 2018 de regeling ‘Mei-inoar foar it Frysk’ in het leven geroepen. Gemeenten kunnen een beroep op deze regeling doen als zij financiele ondersteuning zoeken bij het opstellen van een taalverordening of taalbeliedsplan of bij de uitvoering van activiteiten uit dat plan. Naar aanleiding van de gemeentelijke herindeling Noardeast-Fryslân is een bestuurlijke overeenkomst opgesteld met als doel een sterke positie voor de Friese taal te behouden in de nieuwe gemeente én in de gemeente Dantumadiel. Op 30 november werd de overeenkomst ondertekend door de betreffende burgemeesters, de CdK en de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Media
De aansluiting van digitale lesmethoden met de Friestalige schooltelevisie is gevonden en (grotendeels) gerealiseerd. Dit onderwerp blijft wel constant aandacht vragen, omdat lesmethodes doorontwikkeld worden (bijvoorbeeld voor verschillende leerjaren of op onderdelen). De realisatie is daardoor een proces dat een enigszins doorlopend karakter vertoont.

Deltaplan Frysk
In schooljaar 2017-2018 volgde 18% van de leerlingen drietalig onderwijs. In het schooljaar 2018-2019 was dat 18,2%.

Schrijversbeurzen
Er zijn in 2018 drie beurzen aangevraagd via de provinciale subsidieregeling. Deze zijn allemaal toegewezen.

Alternatieve verkoopacties en Sutelaksjes
Slecht weer en een gebrek aan vrijwilligers is de oorzaak dat een aantal activiteiten is afgezegd. Daardoor valt de realisatie iets lager uit dan de doelwaarde van 2018.

Deltaplan Frysk en Basisvoorziening Plus
Zie de toelichting bij resultaat 12.

Wat heeft het gekost?

Bekijk uitgebreide tabel

  • Exploitatie - Bedragen x € 1.000,-
  • Lasten
  • Structurele budgetten
  • Tijdelijke budgetten
  • Voorzieningen
  • Totaal lasten
  • Baten
  • Structurele budgetten
  • Tijdelijke budgetten
  • Totaal baten
  • Saldo van lasten en baten
  • Mutatie tijdelijke budgetten
  • Resultaat van lasten en baten
  • Realisatie 2017
  • 5.013
  • 6.537
  • 1
  • 11.551
  • 0
  • 0
  • 0
  • 11.551
  • -621
  • 10.931
  • Begroting 2018 na wijziging
  • 5.696
  • 5.295
  • 0
  • 10.991
  • 0
  • 0
  • 0
  • 10.991
  • -7
  • 10.984
  • Rekening 2018
  • 5.584
  • 5.251
  • 1
  • 10.836
  • 7
  • 3
  • 10
  • 10.826
  • 39
  • 10.865
  • Saldo begroting en rekening
  • 111
  • 43
  • 0
  • 155
  • -7
  • -3
  • -10
  • 165
  • -46
  • 119

Toelichting:

Per saldo is er een resultaat van € 119.000 in dit beleidsveld. Echter betreft dit voor € 57.000 een subsidieverplichting die in 2019 tot besteding komt. De mutatie van dit bedrag verloopt via de reserve structurele budgetten in programma 6, waardoor deze in dit beleidsveld niet zichtbaar is. Per saldo is er dus sprake van vrijval in dit beleidveld van € 62.000.

Structurele budgetten
De lagere lasten van € 111.000 betreffen voor € 57.000 bovenstaande subsidieverplichting en voor € 42.000 Boeken fan Fryslân, vanwege het feit dat de activiteiten van Boeken van Fryslân door extra inzet voor Lân fan taal niet volledig zijn uitgevoerd. Daardoor zijn er minder kosten gemaakt dan begroot en heeft er een verrekening plaatsgevonden met de Afûk. Verder betreft het voor € 15.000 de regeling Kultuer en Mienskip, onderdelen taal, omdat er minder subsidieaanvragen gedaan zijn dan er binnen de regeling mogelijk waren.

Tijdelijke budgetten
De lagere lasten van € 43.000 betreffen volledig verplichtingen die in latere jaren tot besteding komen.

Voorzieningen
Dit betreft de voorziening Jorritsma Boschmafonds.

  • GS budgetautorisatie
  • Lasten
  • AFUK
  • Boeken fan Fryslan
  • Cedin Frysk bernetydskrift Tsjek
  • Cedin Frysk jongereintydskrift LinKk
  • Cedin Frysk yn it underwiis
  • Cedin Fryske skoalleradio en TV
  • CSG Liudger MFU/MVO
  • Dichter fan Fryslan
  • Dingtiid Orgaan voor de Friese taal
  • Europees buro foar lytse talen (EBLT)
  • Friese taal materiele instandhouding in onderwijs
  • Friese taal Rijk
  • Fryske Akademy
  • Fryske literer tydskrift De Moanne
  • Fryske Rie
  • Fryske taal yn it underwiis
  • It Frysk Amateur Toaniel (IFAT)
  • Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens
  • Network to Promote Linguistic Diversity NPLD
  • NHL Kennis en Bedrijfsnetwerk taalcoordinatoren
  • NHL Learare-opliedings Frysk
  • Omrop Fryslan
  • Prizen literatuer wittenskip
  • Ried fan Fryske beweging
  • Sintrum Frysktalige Berne-opfang SFBO
  • St Gysbert Japicx-hus
  • St Hispel Frysk literer tydskrift Hjir
  • St It Skriuwerboun
  • St Ons Bildt
  • St Stellingwarver Schrieversronte
  • St Utjouwerij Frysk Toaniel (STUFT)
  • Stenden learare-oplieding Frysk
  • Taalkado
  • Tomke
  • Uitvoeringsregeling Taal en Kultuer
  • Structurele budgetten
  • Deltaplan Frysk basisvoorzieningen
  • Deltaplan Frysk en implementatie taalwet
  • Deltaplan Frysk Lan fan taal
  • Deltaplan Frysk plus
  • Digitale hulpmiddelen Fries
  • Frysk Film Platform
  • Frysk yn de skreaune media
  • Mediafonds
  • Prizebelied
  • Taalbelied
  • Transitie medialandschap
  • Tijdelijke budgetten
  • Jorritsma-Boschmafonds
  • Voorzieningen
  • Totaal lasten
  • Baten
  • Friese taal Rijk
  • Structurele budgetten
  • Taalbelied
  • Tijdelijke budgetten
  • Totaal baten
  • Saldo van lasten en baten
  • Realisatie 2017
  • 553
  • 144
  • 16
  • 56
  • 0
  • 100
  • 0
  • 3
  • 109
  • 14
  • 451
  • 98
  • 1.098
  • 72
  • 5
  • 1.137
  • 10
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 656
  • 28
  • 19
  • 0
  • 9
  • 34
  • 4
  • 2
  • 44
  • 17
  • 0
  • 115
  • 28
  • 192
  • 5.013
  • 2.169
  • 212
  • 3.164
  • 49
  • 327
  • 17
  • 80
  • -3
  • 27
  • 495
  • 0
  • 6.537
  • 1
  • 1
  • 11.551
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 11.551
  • Begroting 2018
  • 554
  • 129
  • 16
  • 16
  • 758
  • 100
  • 97
  • 3
  • 108
  • 10
  • 454
  • 84
  • 1.127
  • 72
  • 5
  • 0
  • 10
  • 200
  • 11
  • 36
  • 174
  • 656
  • 0
  • 19
  • 564
  • 9
  • 34
  • 4
  • 2
  • 47
  • 17
  • 63
  • 123
  • 31
  • 167
  • 5.696
  • 1.732
  • 545
  • 1.472
  • 300
  • 199
  • 133
  • 80
  • 0
  • 46
  • 500
  • 288
  • 5.295
  • 0
  • 0
  • 10.991
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 10.991
  • Rekening 2018
  • 553
  • 87
  • 16
  • 16
  • 758
  • 100
  • 97
  • 0
  • 122
  • 10
  • 456
  • 78
  • 1.070
  • 72
  • 5
  • 0
  • 10
  • 200
  • 11
  • 36
  • 174
  • 656
  • 0
  • 19
  • 564
  • 9
  • 34
  • 4
  • 2
  • 44
  • 17
  • 63
  • 123
  • 28
  • 151
  • 5.584
  • 1.672
  • 483
  • 1.517
  • 341
  • 199
  • 133
  • 80
  • 0
  • 46
  • 493
  • 288
  • 5.251
  • 1
  • 1
  • 10.836
  • 7
  • 7
  • 3
  • 3
  • 10
  • 10.826
  • Saldo 2018
  • 0
  • 42
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 2
  • -14
  • 0
  • -2
  • 6
  • 57
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 1
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 2
  • 0
  • 0
  • -1
  • 3
  • 15
  • 111
  • 60
  • 62
  • -45
  • -41
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 7
  • 0
  • 43
  • 0
  • 0
  • 155
  • -7
  • -7
  • -3
  • -3
  • -10
  • 165
Print deze pagina