Programma 3: Omgeving

3.1 Natuur en landschap

Natuur

Wat willen we bereiken?

Wij blijven de mooiste provincie van Nederland met een fraai en vitaal platteland. Hierbij speelt onder andere het herstel van de biodiversiteit. We voldoen aan de afspraken zoals we die in het kader van het Natuurpact gemaakt hebben.

Economie, landbouw, natuur en landschap zijn meer in balans. We willen draagvlak creëren voor het behoud en ontwikkelen van de natuurkwaliteiten. Dit door inwoners van onze provincie te betrekken bij het ontwikkelen van natuurwaarden en, waar mogelijk, recreatief medegebruik te bevorderen. Het koppelen van kansen tussen natuur en economie speelt een grote rol. De provincie streeft naar een kwalitatief goed, effectief en vernieuwend (agrarisch) natuurbeheer met lagere beheerkosten en met meer veerkracht voor de natuur. Wij voeren de regie op het natuurbeheer binnen en buiten de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). We willen voorkomen dat er weer onevenredig veel schade ontstaat bij een eventueel volgende muizenplaag. In mei 2017 hebben wij Provinciale Staten geïnformeerd over de uitkomsten van het onderzoek naar de Natuuropgave. Wij gaan de aangedragen oplossingsrichtingen en aanbevelingen uitwerken. We betrekken hierbij de maatschappelijke partners. De oplossingsrichtingen zullen zowel op korte als op lange termijn effect hebben en worden onder andere beoordeeld op draagvlak en (juridische) haalbaarheid. De planning is erop gericht om bij de kadernota 2019 voldragen voorstellen te kunnen presenteren.

Wij behandelen vergunningen, ontheffingen en adviezen op grond van de Wet Natuurbe-scherming. Daar waar van toepassing volgen wij het beleid van de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS).

Wij willen onze bodem zo schoon mogelijk houden en geen vreemde stoffen in de Friese bodem. Wij adviseren aan het Rijk inzake de Mijnbouwwet. Het Rijk is de vergunningverlenende instantie. In onze adviezen aan het Rijk maken wij steeds kenbaar tegen nieuwe gaswinningen te zijn en pleiten daarbij voor omgekeerde bewijsvoering.

We hanteren bij de vergunningverlening voor de zoutwinning onder het Wad het ‘hand aan de kraan’-principe. Bij de bestaande zoutwinning onder land waar dit niet het geval is, blijven wij de resultaten van de verplichte monitoring kritisch volgen tot aan de beëindiging van de zout-winning in 2021. Als het zich voordoet, zullen wij geen medewerking verlenen aan (proef-)boringen naar schaliegassen en aan de opslag van kernafval en CO2 in de ondergrond.

Welke resultaten willen we in 2018 behalen?

  • In 2018 ronden wij de volgende gebiedsinrichtingsprojecten af: Swette de Burd Icoon, Twizelermieden, Beekdal Linde (3e module) en Koningsdiep (2e module). Verder blijven wij inzetten op de verwerving van EHS-gronden. Dit doen wij langs 3 sporen: aankoop, kavelruil en via particulieren die gronden omzetten van landbouw naar natuur (de Subsidieregeling Kwaliteitsimpuls Natuur en Landschap, SKNL). Wij verwachten in 2018 ook de eerste ingerichte EHS-gronden te kunnen verkopen aan de eindbeheerder. Deze kan vervolgens beheersubsidie aanvragen.
  • Wij zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Natura 2000 beheerplannen en PAS gebiedsanalyses. In 2017 zijn de laatste Natura 2000 beheerplannen vastgesteld. Wij hebben overeenkomsten afgesloten met de terreinbeherende organisaties en het Wetterskip en hebben regie op de uitvoering. Wij richten ons op het uitvoeren van de maatregelen binnen de looptijd van 6 jaar. Dit betekent dat de PAS maatregelen voor 1 juli 2021 uitgevoerd zijn.
  • Wij richten ons op het bereiken van minimaal 10.000 gruttobroedparen in Fryslân in 2020. Met als doel het realiseren van vitale weidevogelpopulaties in Fryslân. Voor 2018 streven we naar 8.500 gruttobroedparen.
  • Voor de weidevogellandschappen die in 2014 zijn vastgesteld pakken wij samen met de natuur- en agrarische beheerders het beheer en inrichting verder op. Ons streven is om circa 40.000 ha weidevogelkerngebied binnen de weidevogelkansgebieden te realiseren per 2020. Verder richten we ons op de inpasbaarheid van weidevogels in een rendabele agrarische bedrijfsvoering.
  • In 2018 zetten wij in op de reductie van ganzenschade op basis van de aanpak zoals Provinciale Staten die in juli 2017 heeft vastgesteld door het vaststellen van de ‘Fryske Guozzenoanpak 2017-2020’.
  • Wij ondersteunen de boerenorganisaties bij hun uitwerking van het ‘Early warning system’ voor de veldmuizen waarbij wij onze energie inzetten om te komen tot een gebiedsaanpak waarbij de veldmuizenproblematiek wordt gekoppeld aan flexibel peilbeheer.
  • We maken de financiering van de vismigratierivier definitief. De aanbesteding voor de realisatie van de Vismigratierivier wordt voorbereid en mogelijk gestart. De visserij activiteiten binnen het plangebied van de VMR zijn beëindigd. Samen met partners wil het project verkennen of het mogelijk is een visserij vrije zone rondom de monden in te stellen, voor een optimale werking van de rivier. Zie voor verdere toelichting de paragraaf Grote projecten (project De Nieuwe Afsluitdijk).
  • Voor de Gebiedsontwikkeling Harlingen-Franekeradeel staan voor 2018 circa € 13,8 mln. aan uitgaven gepland, waarvan € 3,4 mln. provinciale bijdrage. Hiervoor ronden we diverse waterhuishoudingsmaatregelen af en ook een aantal maatschappelijke projecten zoals het fietspad bij Tzummarum. We starten met de wettelijke herverkaveling. Zie voor verdere toelichting de paragraaf Grote projecten.
  • We continueren de ingeslagen koers uit de weidevogelnota 2014-2020 met de activiteiten voor vernatting, educatie, voorlichting en onderzoek
  • We ronden de laatste fase van de gebiedsontwikkeling rondom de Centrale As, de beloofde ‘plus’ aan het gebied Noordoost Fryslân, volledig af. Naast de provinciale bijdrage van 2,5 mln., dragen gemeenten en Europese fondsen bij aan dit pakket maatregelen.

Landschapsbeleid

Wat willen we bereiken?

Fryslân blijft de mooiste provincie. Zorgvuldige inpassing van economische ontwikkelingen met blijvende aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit van onze provincie dragen daaraan bij. Zorg voor de omgeving is van groot belang. De provincie werkt daarbij samen met gemeenten, belangengroeperingen en burgers. Voor het Friese landschap zijn in ‘Grutsk op ’e Romte’, de structuren van provinciaal belang aangewezen. We hebben daarbij de cultuurhistorische en landschappelijke waarden integraal benaderd.

Welke resultaten willen we in 2018 behalen?

  • Wij geven uitvoering aan de structuurvisie Grutsk op ’e Romte door in provinciale plannen en (integrale gebieds) projecten investeringen in het landschap mee te nemen. Daarnaast werkt Grutsk via het ruimtelijke ordeningsspoor door in ruimtelijke plannen en projecten van gemeenten en andere partijen. Het provinciaal ruimtelijk kwaliteitsteam heeft hiervoor een adviserende taak.
  • Wij streven naar herstel van landschapselementen die de provinciale kernkwaliteiten (Grutsk) versterken en naar het versterken van het draagvlak voor het Friese landschap. Dat doen we door subsidiëring van:
  • projecten via het Iepen Mienskipfûns Fryslân (IMF);
  • de nationale landschappen Noardlike Fryske Wâlden en Stichting Mar en Klif;
  • Landschapsbeheer Friesland (LBF).
  • Voor de cofinanciering binnen het Europese programma POP3 wordt voor het agrarisch natuur- en landschapsbeheer € 1,5 mln. beschikbaar gesteld van 2017 t/m 2020. Dit is bedoeld voor landschapsherstel ten behoeve van de droge dooradering. Voor 2018 is het doel om het herstel van 50 km aan landschapsstructuren mogelijk te maken, uit te voeren door agrarische collectieven samen met Landschapsbeheer Friesland.

Wat mag het kosten?

Onderstaand kadernotavoorstel is verwerkt in bovenstaande tabel.

Het kadernotavoorstel Weidevogels bedraagt € 1,41 mln. Het totaaloverzicht aan kadernotavoorstellen staat in bijlage 10.

Eerste bestuursrapportage

Gewenste resultaten

Beleid

  • Het gewenste resultaat zoals in de begroting is gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is inhoudelijk niet geheel gehaald
  • Het voorgenomen gewenst resulaat zoals beschreven in de begroting is Inhoudelijk niet gehaald

Tijd

  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is binnen de afgesproken tijd gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is niet geheel op tijd gehaald
  • Het voorgenomen gewenste resulaat zoals beschreven in de begroting is niet op tijd gehaald

Geld

  • T.a.v. het onderdeel geld is er geen afwijking (Overschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000 en Onderschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van onderbesteding (Onderschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van overbesteding (Overschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  Beleid Tijd Geld
Natuur
1. In 2018 ronden wij de volgende gebiedsinrichtingsprojecten af: Swette de Burd Icoon, Twizelermieden, Beekdal Linde (3e module) en Koningsdiep (2e module). Verder blijven wij inzetten op de verwerving van EHS-gronden. Dit doen wij langs 3 sporen: aankoop, kavelruil en via particulieren die gronden omzetten van landbouw naar natuur (de Subsidieregeling Kwaliteitsimpuls Natuur en Landschap, SKNL). Wij verwachten in 2018 ook de eerste ingerichte EHS-gronden te kunnen verkopen aan de eindbeheerder. Deze kan vervolgens beheersubsidie aanvragen.
2. Wij zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Natura 2000 beheerplannen en PAS gebiedsanalyses. In 2017 zijn de laatste Natura 2000 beheerplannen vastgesteld. Wij hebben overeenkomsten afgesloten met de terreinbeherende organisaties en het Wetterskip en hebben regie op de uitvoering. Wij richten ons op het uitvoeren van de maatregelen binnen de looptijd van 6 jaar. Dit betekent dat de PAS maatregelen voor 1 juli 2021 uitgevoerd zijn.
3. Wij richten ons op het bereiken van minimaal 10.000 gruttobroedparen in Fryslân in 2020. Met als doel het realiseren van vitale weidevogelpopulaties in Fryslân. Voor 2018 streven we naar 8.500 gruttobroedparen.
4. Voor de weidevogellandschappen die in 2014 zijn vastgesteld pakken wij samen met de natuur- en agrarische beheerders het beheer en inrichting verder op. Ons streven is om circa 40.000 ha weidevogelkerngebied binnen de weidevogelkansgebieden te realiseren per 2020. Verder richten we ons op de inpasbaarheid van weidevogels in een rendabele agrarische bedrijfsvoering.
5. In 2018 zetten wij in op de reductie van ganzenschade op basis van de aanpak zoals Provinciale Staten die in juli 2017 heeft vastgesteld door het vaststellen van de ‘Fryske Guozzenoanpak 2017-2020’.
6. Wij ondersteunen de boerenorganisaties bij hun uitwerking van het ‘Early warning system’ voor de veldmuizen waarbij wij onze energie inzetten om te komen tot een gebiedsaanpak waarbij de veldmuizenproblematiek wordt gekoppeld aan flexibel peilbeheer.
7. We maken de financiering van de vismigratierivier definitief. De aanbesteding voor de realisatie van de Vismigratierivier wordt voorbereid en mogelijk gestart. De visserij activiteiten binnen het plangebied van de VMR zijn beëindigd. Samen met partners wil het project verkennen of het mogelijk is een visserij vrije zone rondom de monden in te stellen, voor een optimale werking van de rivier. Zie voor verdere toelichting de paragraaf Grote projecten (project De Nieuwe Afsluitdijk).
8. Voor de Gebiedsontwikkeling Harlingen-Franekeradeel staan voor 2018 circa € 13,8 mln. aan uitgaven gepland, waarvan € 3,4 mln. provinciale bijdrage. Hiervoor ronden we diverse waterhuishoudingsmaatregelen af en ook een aantal maatschappelijke projecten zoals het fietspad bij Tzummarum. We starten met de wettelijke herverkaveling. Zie voor verdere toelichting de paragraaf Grote projecten.
9. We continueren de ingeslagen koers uit de weidevogelnota 2014-2020 met de activiteiten voor vernatting, educatie, voorlichting en onderzoek
10. We ronden de laatste fase van de gebiedsontwikkeling rondom de Centrale As, de beloofde ‘plus’ aan het gebied Noordoost Fryslân, volledig af. Naast de provinciale bijdrage van 2,5 mln., dragen gemeenten en Europese fondsen bij aan dit pakket maatregelen.

Toelichting:

Ad 1 Realisatie EHS:
In 2017 is het onderzoek naar de tekorten op de geplande Europese en Friese natuuropgave opgeleverd (BMC onderzoek). In vervolg hierop is in 2017, in samenspraak met de mienskip, gestart met de uitwerking van oplossingsrichtingen die in het eerdere onderzoek zijn aangedragen. Met behulp hiervan worden scenario’s opgesteld met keuzes hoe om te gaan met de geconstateerde tekorten. De uitkomsten van deze uitwerking en de scenario’s worden juli 2018 aan PS voorgelegd. Vooruitlopend op de besluitvorming van PS wordt -daar waar het gaat om de provinciale opgave- zeer terughoudend omgegaan met het opstarten van nieuwe aankoop- en inrichtingsprocessen.

Er is een lichte vertraging opgetreden bij het project Twizelermieden, waardoor de oplevering nu in 2019 voorzien is. De natuurinrichting in het project Beekdal Linde 3e module is inmiddels afgerond, maar kan nog niet worden gereedgemeld. Dit kan pas bij afronding van het gehele project. Omdat er een probleem is ontstaan bij de hermeandering kan dit pas in 2020.

Ad 3 en 4 weidevogels:
Uit de tussenevaluatie is gebleken dat er meer tijd nodig is om de doelstellingen voor 2020 te kunnen halen van 10.000 broedparen en 40.000 ha weidevogelkerngebieden. Dit geldt ook voor de doelwaarde van 8500 broedparen in 2018.

Ad 5. Ganzen aanpak:
De aangescherpte Fryske Guozzeoanpak 2017-2020 is in juli 2017 door PS vastgesteld. De winter van 2017-2018 is het eerste moment waarop deze aangescherpte aanpak uitgevoerd wordt. Alle partijen zijn met de uitvoering aan de slag. Het beleidsdoel van 5-10% schadereductie t.o.v. 2011-2013 zal niet in een jaar worden bereikt, gezien de nog steeds groeiende populatie winterganzen. Wel wordt door het pakket aan maatregelen  uit de guozzeoanpak, waaronder de intensivering van de schadebestrijding een daling van de schade verwacht. Dit is echter mede afhankelijk van externe factoren, zoals bijvoorbeeld de grasprijzen.

Ad 7. Vismigratierivier:
Zie paragraaf grote projecten.

Prestatie indicatoren

Onderwerp Indicator Doelwaarde 2018 Prognose 2018
Natuur
Weidevogels Aantal gruttobroedparen 8.500
EHS Hectares verworven 80 ha verworven
Hectares ingericht 700 ha ingericht
Hectares in beheer pm
Natura2000/PAS Aantal N2000 beheerplannen en PAS gebiedsanalyses in uitvoering. (alle 9 PAS gebieden zijn onderdeel van de N2000 beheerplannen) 12 beheerplannen N2000 en 9 PAS gebiedsanalyses in uitvoering. Daarnaast zorgdragen voor de uitvoering van maatregelen in 6 N2000 beheerplannen waar een andere partij voortouwnemer is
Ganzen Gewasschade in kg droge stof 5-10% lager dan het gemiddelde van 2011-2013
Groene wetten % tijdig verleende vergunningen en ontheffingen 90%
Mijnbouwwet Provinciale reacties op adviesverzoeken 100%

Toelichting:

Natuur:
We verwachten de doelstelling van 80 ha verwerving dit jaar te gaan halen. Er is inmiddels 10 ha binnen de EHS verworven, en ook zal een aantal particuliere natuurbeheerders dit jaar via de Subsidieregeling Kwaliteitsimpuls Natuur- en Landschapsherstel (SKNL) hun landbouwgrond omzetten in natuur.
Er is een lichte vertraging opgetreden bij het project Twizelermieden, waardoor de oplevering nu in 2019 voorzien is. De natuurinrichting in het project Beekdal Linde 3e module is inmiddels afgerond, maar kan nog niet worden gereedgemeld. Dit kan pas bij afronding van het gehele project. Omdat er een probleem is ontstaan bij de hermeandering kan dit pas in 2020.

Weidevogels:
Uit de tussenevaluatie is gebleken dat er meer tijd nodig is om de doelstelling voor 2020 te kunnen halen van 10.000 broedparen en 40.000 ha weidevogelkerngebieden. Dit geldt ook voor de doelwaarde van 8500 broedparen in 2018.

Ganzen:
De doelstelling voor 2018 is om wat betreft de gewasschade een dalende lijn in te zetten ten opzichte van eerdere jaren. Dit wordt gerelateerd aan het gemiddelde van voorgaande twee jaren, en niet van 2011-2013 zoals in het schema benoemd. .

Groene wetten:
Voor het verlenen van PAS-vergunningen zijn we afhankelijk van het landelijke systeem (Aerius).  In 2017 was Aerius 5 maanden niet toegankelijk in verband met een aantal aanpassingen aan het systeem, hierdoor konden een aantal vergunningen niet tijdig worden verleend. Daarnaast is de PAS-ontwikkelruimte nog maar zeer beperkt uitgeefbaar, waardoor veel aanvragen thans niet vergund kunnen worden. Er wordt in overleg met veehouders gekeken welk veebestand of stalsysteem wel kan leiden tot een verleenbare vergunning. Dit proces neemt veel tijd, maar komt aanvragers ten goede.

Daarnaast heeft de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak twee vergunningen voor veehouderijen geschorst vanwege onzekerheden over het Programma Aanpak Stikstof (PAS). De Afdeling geeft in deze uitspraak ook richting voor eventuele toekomstige schorsingsverzoeken van vergunningen. Dit betekent dat er mogelijk geen (tijdige) PAS-vergunningen verleend kunnen worden, omdat in overleg met aanvragers deze ‘on hold’ worden gezet vanwege het risico op schorsing. Daarbij komt dat het antwoord op de prejudiciële vragen zoals deze gesteld door de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State langer op zich laten wachten dan waar eerst door het ministerie van LNV en de Raad van State rekening mee werd gehouden.
Tot nu toe is 78% van de aangevraagde vergunningen tijdig verleend.

Tevens verwachten wij mogelijk een overschrijding op het budget; Groene Wetten (NB-wet structureel), door het inwinnen van juridisch advies bij Trip op complexe dossiers tav Wet Natuurbescherming.

Gewenste resultaten

Beleid

  • Het gewenste resultaat zoals in de begroting is gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is inhoudelijk niet geheel gehaald
  • Het voorgenomen gewenst resulaat zoals beschreven in de begroting is Inhoudelijk niet gehaald

Tijd

  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is binnen de afgesproken tijd gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is niet geheel op tijd gehaald
  • Het voorgenomen gewenste resulaat zoals beschreven in de begroting is niet op tijd gehaald

Geld

  • T.a.v. het onderdeel geld is er geen afwijking (Overschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000 en Onderschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van onderbesteding (Onderschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van overbesteding (Overschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  Beleid Tijd Geld
Landschapsbeleid
1. Wij geven uitvoering aan de structuurvisie Grutsk op ’e Romte door in provinciale plannen en (integrale gebieds) projecten investeringen in het landschap mee te nemen. Daarnaast werkt Grutsk via het ruimtelijke ordeningsspoor door in ruimtelijke plannen en projecten van gemeenten en andere partijen. Het provinciaal ruimtelijk kwaliteitsteam heeft hiervoor een adviserende taak.
2. Wij streven naar herstel van landschapselementen die de provinciale kernkwaliteiten (Grutsk) versterken en naar het versterken van het draagvlak voor het Friese landschap. Dat doen we door subsidiering van: projecten via het Iepen Mienskipfûns Fryslân (IMF); de nationale landschappen Noardlike Fryske Wâlden en Stichting Mar en Klif; Landschapsbeheer Friesland (LBF).
3. Voor de cofinanciering binnen het Europese programma POP3 wordt voor het agrarisch natuur- en landschapsbeheer € 1,5 mln. beschikbaar gesteld van 2017 t/m 2020. Dit is bedoeld voor landschapsherstel ten behoeve van de droge dooradering. Voor 2018 is het doel om het herstel van 25 km, 7 ha en 50 puntelementen aan landschapsstructuren mogelijk te maken, uit te voeren door agrarische collectieven samen met Landschapsbeheer Friesland.

Toelichting:

3. In het kader van POP3 zal er in totaal 113 km aan landschapsherstel plaatsvinden voor een periode van 4 jaar. Per jaar is dat gemiddeld 28 km. Daarnaast is het landschapsherstel is niet alleen uit te drukken in aantal kilometers, maar ook in vlakelementen (bosjes) uitgedrukt in aantal hectare en aantal puntelementen (solitaire bomen, dobben en poelen). Het resultaat is derhalve geactualiseerd (gesproken werd van het herstel van 50 km aan landsschapsstructuren mogelijk te maken).

Prestatie indicatoren

Onderwerp Indicator Doelwaarde 2018 Prognose 2018
Landschapsbeleid
Landschapsherstel Aantal kilometers, hectare en puntelementen herstel landschapsstructuren 25 km, 7 ha en 50 puntelementen

Toelichting:

Landschapsherstel: De indicator en doelwaarde zijn geactualiseerd, gesproken werd van aantaal kilometers en doelwaarde 50 km. Zie voor een nadere toelichting resultaat 4.

Tweede bestuursrapportage

Gewenste resultaten

Beleid

  • Het gewenste resultaat zoals in de begroting is gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is inhoudelijk niet geheel gehaald
  • Het voorgenomen gewenst resulaat zoals beschreven in de begroting is Inhoudelijk niet gehaald

Tijd

  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is binnen de afgesproken tijd gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is niet geheel op tijd gehaald
  • Het voorgenomen gewenste resulaat zoals beschreven in de begroting is niet op tijd gehaald

Geld

  • T.a.v. het onderdeel geld is er geen afwijking (Overschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000 en Onderschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van onderbesteding (Onderschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van overbesteding (Overschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  Beleid Tijd Geld
1 In 2018 ronden wij de volgende gebiedsinrichtingsprojecten af: Swette de Burd Icoon, Twizelermieden, Beekdal Linde (3e module) en Koningsdiep (2e module). Verder blijven wij inzetten op de verwerving van EHS-gronden. Dit doen wij langs 3 sporen: aankoop, kavelruil en via particulieren die gronden omzetten van landbouw naar natuur (de Subsidieregeling Kwaliteitsimpuls Natuur en Landschap, SKNL). Wij verwachten in 2018 ook de eerste ingerichte EHS-gronden te kunnen verkopen aan de eindbeheerder. Deze kan vervolgens beheersubsidie aanvragen.
2 Wij zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Natura 2000 beheerplannen en PAS gebiedsanalyses. In 2017 zijn de laatste Natura 2000 beheerplannen vastgesteld. Wij hebben overeenkomsten afgesloten met de terreinbeherende organisaties en het Wetterskip en hebben regie op de uitvoering. Wij richten ons op het uitvoeren van de maatregelen binnen de looptijd van 6 jaar. Dit betekent dat de PAS maatregelen voor 1 juli 2021 uitgevoerd zijn.
3 Wij richten ons op het bereiken van minimaal 10.000 gruttobroedparen in Fryslân in 2020. Met als doel het realiseren van vitale weidevogelpopulaties in Fryslân. Voor 2018 streven we naar 8.500 gruttobroedparen.
4 Voor de weidevogellandschappen die in 2014 zijn vastgesteld pakken wij samen met de natuur- en agrarische beheerders het beheer en inrichting verder op. Ons streven is om circa 40.000 ha weidevogelkerngebied binnen de weidevogelkansgebieden te realiseren per 2020. Verder richten we ons op de inpasbaarheid van weidevogels in een rendabele agrarische bedrijfsvoering.
5 In 2018 zetten wij in op de reductie van ganzenschade op basis van de aanpak zoals Provinciale Staten die in juli 2017 heeft vastgesteld door het vaststellen van de ‘Fryske Guozzenoanpak 2017-2020’.
6 Wij ondersteunen de boerenorganisaties bij hun uitwerking van het ‘Early warning system’ voor de veldmuizen waarbij wij onze energie inzetten om te komen tot een gebiedsaanpak waarbij de veldmuizenproblematiek wordt gekoppeld aan flexibel peilbeheer.
7 We maken de financiering van de vismigratierivier definitief. De aanbesteding voor de realisatie van de Vismigratierivier wordt voorbereid en mogelijk gestart. De visserij activiteiten binnen het plangebied van de VMR zijn beëindigd. Samen met partners wil het project verkennen of het mogelijk is een visserij vrije zone rondom de monden in te stellen, voor een optimale werking van de rivier. Zie voor verdere toelichting de paragraaf Grote projecten (project De Nieuwe Afsluitdijk).
8 Voor de Gebiedsontwikkeling Harlingen-Franekeradeel staan voor 2018 circa € 13,8 mln. aan uitgaven gepland, waarvan € 3,4 mln. provinciale bijdrage. Hiervoor ronden we diverse waterhuishoudingsmaatregelen af en ook een aantal maatschappelijke projecten zoals het fietspad bij Tzummarum. We starten met de wettelijke herverkaveling. Zie voor verdere toelichting de paragraaf Grote projecten.
9 We continueren de ingeslagen koers uit de weidevogelnota 2014-2020 met de activiteiten voor vernatting, educatie, voorlichting en onderzoek
10 We ronden de laatste fase van de gebiedsontwikkeling rondom de Centrale As, de beloofde ‘plus’ aan het gebied Noordoost Fryslân, volledig af. Naast de provinciale bijdrage van 2,5 mln., dragen gemeenten en Europese fondsen bij aan dit pakket maatregelen.

Toelichting:

1. EHS: Naar aanleiding van het onderzoek geconstateerde tekorten op de Natuuropgave door BMC is een aantal scenario’s uitgewerkt in het rapport Natuur in Fryslân – Haalbaar en Betaalbaar. Provinciale Staten hebben op 18 juli 2018 een besluit genomen over deze scenario’s. Besloten is om drie scenario’s in 2018 verder uit te werken (waaronder het alternatieve scenario van de mienskip) en in 2019 aan Provinciale Staten ter besluitvorming voor te leggen. Vooruitlopend op de besluitvorming van PS wordt -daar waar het gaat om de provinciale opgave- zeer terughoudend omgegaan met het opstarten van nieuwe aankoop- en inrichtingsprocessen. De uitvoering van de lopende projecten is grotendeels volgens de planning.

2. Natura 2000: De Natura 2000 beheerplannen zijn in uitvoering. Wel vindt het zwaartepunt van de uitvoering later plaats dan oorspronkelijk gedacht, waardoor ook de bestedingen later in de 1e beheerplanperiode plaats zullen vinden. Daarom is een begrotingswijziging van het bestedingsritme ingediend. Vooralsnog zijn er geen aanwijzingen dat de einddatum voor uitvoering van de beheerplannen niet gehaald wordt.

3. Gruttobroedparen: De tellingen worden in het najaar bekend gemaakt, de eerste signalen wijzen erop dat de 8.500 broedparen niet gehaald zullen worden. Uit de door Provinciale Staten vastgestelde Tussenevaluatie Nota Weidevogels 2014-2020 (27 november 2017) blijkt dat in de weidevogelkerngebieden (agrarisch weidevogelbeheer en natuurreservaten), in de periode 2009-2015 de Grutto zich stabiliseert. Op het gangbare boerenland gaan vanaf 2009 de aantallen Grutto’s, onverminderd sterk achteruit. Het contrast met de stabilisatie in de weidevogelkerngebieden is sterk.

4. Weidevogellandschappen: Tot nu toe werd er rekening mee gehouden dat er in 2018 een openstelling in het kader van niet productieve investeringen gedaan zou worden, waarbij de cofinanciering ten laste van het budget voor weidevogellandschappen komt. Deze POP openstelling is in ieder geval naar november 2018 geschoven en vind mogelijk zelfs pas in 2019 plaats. Hierdoor komt ook de bijbehorende provinciale cofinanciering pas later tot besteding.
De provinciale openstelling vindt later plaats omdat er in september/oktober 2018 eerst nog een landelijke openstelling POP niet productieve investering plaatsvindt. Fryslân kan ook van deze openstelling gebruik maken maar er is geen cofinanciering vanuit de provincie nodig. Het is niet zinvol om twee POP regelingen voor niet productieve investeringen tegelijk open te stellen. Daarom wordt een kasritmewijziging voorgesteld.

5. Ganzenschade: De aangescherpte Fryske Guozzeoanpak 2017-2020 is in juli 2017 door PS vastgesteld. De winter van 2017-2018 is het eerste moment waarop deze aangescherpte aanpak is uitgevoerd. Een evaluatie over afgelopen winter 2017-2018 zal naar verwachting in oktober 2018 gereed zijn.

6. Early warning systeem muizen: Wij hebben de boerenorganisaties ondersteund bij hun uitwerking van het ‘Early Warning System’ (EWS) voor de veldmuizen. Het Plan van Aanpak voor het EWS moet nu opgepakt en uitgewerkt worden door de boerenorganisaties. Afgelopen winter was er een serieuze dreiging van een nieuwe aanstaande plaag, waar onvoldoende op geanticipeerd kon worden vanwege het ontbreken van een werkend EWS.
Wij zetten onze energie in om te komen tot een gebiedsaanpak waarbij oplossingen voor de veldmuizenproblematiek worden gekoppeld aan flexibel peilbeheer.

8. Voor een toelichting op de gebiedsontwikkeling Harlingen-Franekeradeel wordt verwezen naar de paragraaf grote projecten.

10. Voor een toelichting op deze kleuren wordt verwezen naar 4.3 Paragraaf grote projecten, hoofdstuk 5 De Centrale As.

Prestatie indicatoren

Onderwerp Indicator Doelwaarde 2018 Prognose 2018
Natuur
Weidevogels Aantal gruttobroedparen 8.500
EHS Hectares verworven 80 ha verworven
Hectares ingericht 700 ha ingericht
Hectares in beheer pm
Natura2000/PAS Aantal N2000 beheerplannen en PAS gebiedsanalyses in uitvoering. (alle 9 PAS gebieden zijn onderdeel van de N2000 beheerplannen) 12 beheerplannen N2000 en 9 PAS gebiedsanalyses in uitvoering Daarnaast zorgdragen voor de uitvoering van maatregelen in 6 N2000 beheerplannen waar een andere partij voortouwnemer is
Ganzen Gewasschade in kg droge stof 5-10% lager dan het gemiddelde van 2011-2013
Groene wetten % tijdig verleende vergunningen en ontheffingen 90%
Mijnbouwwet Provinciale reacties op adviesverzoeken 100%

Toelichting:

Gruttobroedparen: De tellingen worden in het najaar bekend gemaakt, de eerste signalen wijzen erop dat de 8.500 broedparen niet gehaald zullen worden.

Ganzen: De doelstelling voor 2018 is om wat betreft de gewasschade een dalende lijn in te zetten ten opzichte van eerdere jaren. Dit wordt, conform de Fryske Guozzeoanpak, gerelateerd aan het gemiddelde van voorgaande twee jaren, en niet van 2011-2013 zoals in het schema benoemd. Dit beleidsdoel zal niet in een jaar worden bereikt, gezien de nog steeds groeiende populatie winterganzen. Wel wordt door het pakket aan maatregelen uit de guozzeoanpak, waaronder de intensivering van de schadebestrijding een daling van de schade verwacht. Dit is echter mede afhankelijk van externe factoren, zoals bijvoorbeeld de grasprijzen. Een evaluatie over afgelopen winter 2017-2018 zal naar verwachting in oktober 2018 gereed zijn.

Groene wetten: Voor het verlenen van PAS-vergunningen zijn we afhankelijk van het landelijke systeem (Aerius). In 2017 was Aerius 5 maanden niet toegankelijk in verband met een aantal aanpassingen aan het systeem, hierdoor konden een aantal vergunningen niet tijdig worden verleend. Daarnaast is de PAS-ontwikkelruimte nog maar zeer beperkt uitgeefbaar, waardoor veel aanvragen thans niet vergund kunnen worden. Er wordt in overleg met veehouders gekeken welk veebestand of stalsysteem wel kan leiden tot een verleenbare vergunning. Dit proces neemt veel tijd, maar komt aanvragers ten goede.
Tot nu toe is 68% van de aangevraagde vergunningen tijdig verleend.

Tevens verwachten wij mogelijk een overschrijding op het budget; Groene Wetten (NB-wet structureel), door het inwinnen van juridisch advies bij Trip op complexe dossiers tav Wet Natuurbescherming als gevolg van beperkte capaciteit.

Gewenste resultaten

Beleid

  • Het gewenste resultaat zoals in de begroting is gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is inhoudelijk niet geheel gehaald
  • Het voorgenomen gewenst resulaat zoals beschreven in de begroting is Inhoudelijk niet gehaald

Tijd

  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is binnen de afgesproken tijd gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is niet geheel op tijd gehaald
  • Het voorgenomen gewenste resulaat zoals beschreven in de begroting is niet op tijd gehaald

Geld

  • T.a.v. het onderdeel geld is er geen afwijking (Overschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000 en Onderschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van onderbesteding (Onderschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van overbesteding (Overschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  Beleid Tijd Geld
1 Wij geven uitvoering aan de structuurvisie Grutsk op ’e Romte door in provinciale plannen en (integrale gebieds) projecten investeringen in het landschap mee te nemen. Daarnaast werkt Grutsk via het ruimtelijke ordeningsspoor door in ruimtelijke plannen en projecten van gemeenten en andere partijen. Het provinciaal ruimtelijk kwaliteitsteam heeft hiervoor een adviserende taak.
2 Wij streven naar herstel van landschapselementen die de provinciale kernkwaliteiten (Grutsk) versterken en naar het versterken van het draagvlak voor het Friese landschap. Dat doen we door subsidiering van: projecten via het Iepen Mienskipfûns Fryslân (IMF); de nationale landschappen Noardlike Fryske Wâlden en Stichting Mar en Klif; Landschapsbeheer Friesland (LBF).
3 Voor de cofinanciering binnen het Europese programma POP3 wordt voor het agrarisch natuur- en landschapsbeheer € 1,5 mln. beschikbaar gesteld van 2017 t/m 2020. Dit is bedoeld voor landschapsherstel ten behoeve van de droge dooradering. Voor 2018 is het doel om het herstel van 25 km, 7 ha en 50 puntelementen aan landschapsstructuren mogelijk te maken, uit te voeren door agrarische collectieven samen met Landschapsbeheer Friesland.

Toelichting:

3. Op 17 juli 2018 hebben wij ingestemd met een interne schuif van de Europese middelen binnen het subsidieprogramma POP3. Voor niet-productieve maatregelen voor agrarisch natuur- en landschapsherstel is er € 1 mln Europese POP3 financiering vrij gemaakt op basis van concrete interesse voor de uitvoering van projecten door de agrarische collectieven en Landschapsbeheer Friesland. Hiervoor is provinciale cofinanciering benodigd van € 1 mln, waarvoor een begrotingswijziging is bijgevoegd. Het betreft een aanvulling op de eerdere POP3 openstelling voor de zogenaamde droge dooradering dat zich vooral op het herstel van elzensingels en houtwallen op de zandgronden richtte. De nieuwe plannen richten zich vooral op de klei- en veengronden.

Prestatie indicatoren

Onderwerp Indicator Doelwaarde 2018 Prognose 2018
Landschapsbeleid
Landschapsherstel Aantal kilometers, hectare en puntelementen herstel landschapsstructuren 25 km, 7 ha en 50 puntelementen

Jaarstukken

Natuur

Wat wilden we bereiken?

Wij blijven de mooiste provincie van Nederland met een fraai en vitaal platteland. Hierbij speelt onder andere het herstel van de biodiversiteit. We voldoen aan de afspraken zoals we die in het kader van het Natuurpact gemaakt hebben.
Economie, landbouw, natuur en landschap zijn meer in balans. We willen draagvlak creëren voor het behoud en ontwikkelen van de natuurkwaliteiten. Dit door inwoners van onze provincie te betrekken bij het ontwikkelen van natuurwaarden en, waar mogelijk, recreatief medegebruik te bevorderen. Het koppelen van kansen tussen natuur en economie speelt een grote rol. De provincie streeft naar een kwalitatief goed, effectief en vernieuwend (agrarisch) natuurbeheer met lagere beheerkosten en met meer veerkracht voor de natuur. Wij voeren de regie op het natuurbeheer binnen en buiten de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). We willen voorkomen dat er weer onevenredig veel schade ontstaat bij een eventueel volgende muizenplaag. In mei 2017 hebben wij Provinciale Staten geïnformeerd over de uitkomsten van het onderzoek naar de Natuuropgave. Wij gaan de aangedragen oplossingsrichtingen en aanbevelingen uitwerken. We betrekken hierbij de maatschappelijke partners. De oplossingsrichtingen zullen zowel op korte als op lange termijn effect hebben en worden onder andere beoordeeld op draagvlak en (juridische) haalbaarheid. De planning is erop gericht om bij de kadernota 2019 voldragen voorstellen te kunnen presenteren.
Wij behandelen vergunningen, ontheffingen en adviezen op grond van de Wet Natuurbescherming. Daar waar van toepassing volgen wij het beleid van de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS).

Wij willen onze bodem zo schoon mogelijk houden en geen vreemde stoffen in de Friese bo-dem. Wij adviseren aan het Rijk inzake de Mijnbouwwet. Het Rijk is de vergunningverlenende instantie. In onze adviezen aan het Rijk maken wij steeds kenbaar tegen nieuwe gaswinningen te zijn en pleiten daarbij voor omgekeerde bewijsvoering.
We hanteren bij de vergunningverlening voor de zoutwinning onder het Wad het ‘hand aan de kraan’-principe. Bij de bestaande zoutwinning onder land waar dit niet het geval is, blijven wij de resultaten van de verplichte monitoring kritisch volgen tot aan de beëindiging van de zout-winning in 2021. Als het zich voordoet, zullen wij geen medewerking verlenen aan (proef-)boringen naar schaliegassen en aan de opslag van kernafval en CO2 in de ondergrond.

Hebben we bereikt wat we wilden bereiken?

Beleidsvelden

Ligt de doelrealisatie op schema?

  • Beleid
    Geen afwijking. Naar verwachting wordt het doel gerealiseerd.
    Tijd
    Geen afwijking, de verwachting is dat het doel binnen de afgesproken tijd is/wordt gerealiseerd.
  • Beleid
    Mogelijk verwachte, maar nog geen zekere afwijking in de inhoudelijke doelrealisatie, waardoor het doel waarschijnlijk niet wordt gehaald.
    Tijd
    Mogelijk verwachte, maar nog geen zekere afwijking in de doelrealisatie binnen de tijd, waardoor het doel waarschijnlijk later wordt gehaald.
  • Beleid
    Het doel wordt (zo goed als) zeker niet bereikt.
    Tijd
    Doelrealisatie binnen de gestelde termijn wordt (zo goed als) zeker niet gerealiseerd.

Zijn de gewenste resultaten gehaald?

  • Beleid
    Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is gehaald.
    Tijd
    Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is binnen de afgesproken tijd gehaald.
  • Beleid
    Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is inhoudelijk niet geheel gehaald.
    Tijd
    Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is niet geheel op tijd gehaald.
  • Beleid
    Het voorgenomen gewenste resultaat zoals beschreven in de begroting is inhoudelijk niet gehaald.
    Tijd
    Het voorgenomen gewenste resultaat zoals beschreven in de begroting is niet op tijd gehaald.

Zijn de kosten binnen het budget gebleven?

  • T.a.v. het onderdeel geld is er geen afwijking (Overschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan €50.000 en Onderschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan €50.000
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van onderbesteding (Onderschrijding groter dan 10% en groter dan €50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van overbesteding (Overschrijding groter dan 10% en groter dan €50.000).
  Ligt de doelrealisatie op schema? Zijn de gewenste resultaten behaald? Zijn de kosten binnen het budget gebleven?
3.1 Natuur en landschap

Hebben we de gewenste resultaten bereikt?

Gewenste resultaten

Beleid

  • Het gewenste resultaat zoals in de begroting is gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is inhoudelijk niet geheel gehaald
  • Het voorgenomen gewenst resulaat zoals beschreven in de begroting is Inhoudelijk niet gehaald

Tijd

  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is binnen de afgesproken tijd gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is niet geheel op tijd gehaald
  • Het voorgenomen gewenste resulaat zoals beschreven in de begroting is niet op tijd gehaald

Geld

  • T.a.v. het onderdeel geld is er geen afwijking (Overschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000 en Onderschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van onderbesteding (Onderschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van overbesteding (Overschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  Beleid Tijd Geld
1 In 2018 ronden wij de volgende gebiedsinrichtingsprojecten af: Swette de Burd Icoon, Twizelermieden, Beekdal Linde (3e module) en Koningsdiep (2e module). Verder blijven wij inzetten op de verwerving van EHS-gronden. Dit doen wij langs 3 sporen: aankoop, kavelruil en via particulieren die gronden omzetten van landbouw naar natuur (de Subsidieregeling Kwaliteitsimpuls Natuur en Landschap, SKNL). Wij verwachten in 2018 ook de eerste ingerichte EHS-gronden te kunnen verkopen aan de eindbeheerder. Deze kan vervolgens beheersubsidie aanvragen.
2 Wij zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Natura 2000 beheerplannen en PAS gebiedsanalyses. In 2017 zijn de laatste Natura 2000 beheerplannen vastgesteld. Wij hebben overeenkomsten afgesloten met de terreinbeherende organisaties en het Wetterskip en hebben regie op de uitvoering. Wij richten ons op het uitvoeren van de maatregelen binnen de looptijd van 6 jaar. Dit betekent dat de PAS maatregelen voor 1 juli 2021 uitgevoerd zijn.
3 Wij richten ons op het bereiken van minimaal 10.000 gruttobroedparen in Fryslân in 2020. Met als doel het realiseren van vitale weidevogelpopulaties in Fryslân. Voor 2018 streven we naar 8.500 gruttobroedparen.
4 Voor de weidevogellandschappen die in 2014 zijn vastgesteld pakken wij samen met de natuur- en agrarische beheerders het beheer en inrichting verder op. Ons streven is om circa 40.000 ha weidevogelkerngebied binnen de weidevogelkansgebieden te realiseren per 2020. Verder richten we ons op de inpasbaarheid van weidevogels in een rendabele agrarische bedrijfsvoering.
5 In 2018 zetten wij in op de reductie van ganzenschade op basis van de aanpak zoals Provinciale Staten die in juli 2017 heeft vastgesteld door het vaststellen van de ‘Fryske Guozzenoanpak 2017-2020’.
6 Wij ondersteunen de boerenorganisaties bij hun uitwerking van het ‘Early warning system’ voor de veldmuizen waarbij wij onze energie inzetten om te komen tot een gebiedsaanpak waarbij de veldmuizenproblematiek wordt gekoppeld aan flexibel peilbeheer.
7 We maken de financiering van de vismigratierivier definitief. De aanbesteding voor de realisatie van de Vismigratierivier wordt voorbereid en mogelijk gestart. De visserij activiteiten binnen het plangebied van de VMR zijn beëindigd. Samen met partners wil het project verkennen of het mogelijk is een visserij vrije zone rondom de monden in te stellen, voor een optimale werking van de rivier. Zie voor verdere toelichting de paragraaf Grote projecten (project De Nieuwe Afsluitdijk).
8 Voor de Gebiedsontwikkeling Harlingen-Franekeradeel staan voor 2018 circa € 13,8 mln. aan uitgaven gepland, waarvan € 3,4 mln. provinciale bijdrage. Hiervoor ronden we diverse waterhuishoudingsmaatregelen af en ook een aantal maatschappelijke projecten zoals het fietspad bij Tzummarum. We starten met de wettelijke herverkaveling. Zie voor verdere toelichting de paragraaf Grote projecten.
9 We continueren de ingeslagen koers uit de weidevogelnota 2014-2020 met de activiteiten voor vernatting, educatie, voorlichting en onderzoek
10 We ronden de laatste fase van de gebiedsontwikkeling rondom de Centrale As, de beloofde ‘plus’ aan het gebied Noordoost Fryslân, volledig af. Naast de provinciale bijdrage van 2,5 mln., dragen gemeenten en Europese fondsen bij aan dit pakket maatregelen.

Toelichting:

1. EHS: Naar aanleiding van het onderzoek naar de geconstateerde tekorten op de Natuuropgave door BMC is een aantal scenario’s uitgewerkt in het rapport Natuur in Fryslân – Haalbaar en Betaalbaar. Provinciale Staten hebben op 18 juli 2018 een besluit genomen over deze scenario’s. Besloten is om drie scenario’s verder uit te werken (waaronder het alternatieve scenario van de mienskip) en in 2019 aan Provinciale Staten ter besluitvorming voor te leggen. Hieraan is in 2018 volop gewerkt. Vooruitlopend op de besluitvorming van PS wordt -daar waar het gaat om de provinciale opgave- zeer terughoudend omgegaan met het opstarten van nieuwe inrichtingsprocessen. De uitvoering van de lopende projecten is grotendeels volgens de planning.
M.b.t. de verwerving is door PS op 18 juli besloten om de grondverwerving voor KRW en N2000 (prioriteit 1 en 2) door te laten gaan. Voor de provinciale verwervingsopgave (prioriteit 3 en 4) is een aankoopstop ingesteld in afwachting van de definitieve keuze van de scenario’s om de natuuropgave te realiseren. De verkoop van natuurgronden zal in 2019 starten.

2. Natura 2000: zoals bij de 2e Berap al is gemeld, vindt het zwaartepunt van de uitvoering van de Natura 2000 beheerplannen later plaats dan oorspronkelijk gepland, met als belangrijkste reden dat er meer tijd nodig is om de uitvoering van de maatregelen voor te bereiden. We verwachten wel dat vrijwel alle maatregelen die voor de eerste beheerplanperiode gepland staan, ook binnen de 1e beheerplanperiode kunnen worden uitgevoerd. In 2018 hebben wij extra inzet moeten plegen voor de bestrijding van de exoot watercrassula, dit bracht onverwacht (grote) uitgaven met zich mee. Deze werkzaamheden waren nodig om te zorgen dat de N2000 doelen op Terschelling in stand worden gehouden; overwoekering door de watercrassula bedreigt de inheemse plantensoorten en de unieke duinvalleien.
Ondanks de onverwacht hoge uitgaven voor de watercrassula, heeft er in 2018 per saldo een relatief grote onderbesteding plaatsgevonden op de middelen voor Natura 2000/PAS vanwege vertraging in de uitvoering. De uitvoering (en de uitgaven) schuiven door naar 2019.

3. Gruttobroedparen: Zoals bij de 2e Berap al is gemeld, zijn de 8.500 broedparen niet gehaald. In 2018 bedroeg het aantal gruttobroedparen minder dan 7.000. In de weidevogelkerngebieden (agrarisch weidevogelbeheer en natuurreservaten) stabiliseert de gruttopopulatie zich. Op het gangbare boerenland gaan al vanaf 2009 de aantallen grutto’s, onverminderd sterk achteruit. Het contrast met de stabilisatie in de weidevogelkerngebieden is sterk.

4. Weidevogellandschappen: Bij de 2e Berap is gemeld dat de landelijke POP 3 openstelling voor weidevogellandschappen in ieder geval uitgesteld zou worden tot november 2018. Fryslân kan van deze openstelling gebruik maken maar er is geen cofinanciering vanuit de provincie nodig. Uiteindelijk heeft de landelijke openstelling pas in december 2018 plaatsgevonden en is er naast de landelijke openstelling geen provinciale POP 3 openstelling meer gedaan in 2018. Als zou worden gewacht op de honorering van de aanvragen in de landelijke POP openstelling zouden de maatregelen voor vernatting pas na het broedseizoen 2019 kunnen plaatsvinden. Daarom is er in december 2018 een openstelling voor niet productieve maatregelen geweest die volledig gefinancierd is uit provinciale middelen.
Tot nu toe werd er circa 25.000 ha weidevogelkerngebied binnen de weidevogellandschappen gerealiseerd. De weidevogelkerngebieden bestaan uit agrarisch weidevogelbeheer en natuurbeheer. De verwachting is dat het aantal ha weidevogelkerngebied de komende jaren niet zal stijgen. Doordat er meer wordt ingezet op zwaar beheer en de vergoedingen voor weidevogelbeheer zijn gestegen, heeft er een indikking van het aantal ha agrarisch natuurbeheer plaatsgevonden.

5. Ganzenschade: De aangescherpte Fryske Guozzeoanpak 2017-2020 is in juli 2017 door PS vastgesteld. De winter van 2017-2018 was het eerste moment waarop deze aangescherpte aanpak is uitgevoerd. Uit schadecijfers van BIJ12 is gebleken dat de schade met circa 24% is afgenomen. Hiermee is voor winter 2017-2018 aan de doelstelling voldaan. Fryslân heeft verder actief bijgedragen aan de ontwikkeling van een samenhangende internationale ganzenaanpak door het organiseren van een succesvolle vierdaagse internationale ganzenconferentie onder auspiciën van AEWA (Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds). De managementplannen voor grauwe gans en brandgans die hier zijn doorontwikkeld zijn in december door AEWA vastgesteld. Deze zullen de komende tijd worden uitgewerkt in uitvoeringsplannen.

6. Muizen. Een eerste rapportage over een early warning system wijst uit dat zo’n systeem vanwege de benodigde inspanningen en kosten niet houdbaar is. Er wordt nu verkend hoe een pilot kan leiden tot een simpeler systeem wat wel houdbaar is. De financiering van de pilot is onzeker, de boerenorganisaties verkennen de mogelijkheden voor een rijksbijdrage.

7. , 8. en 10 .Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de paragraaf grote projecten.

Prestatie indicatoren

Onderwerp Indicator Doelwaarde 2018 Realisatie 2018
Natuur
Weidevogels Aantal gruttobroedparen 8.500 < 7.000
EHS Hectares verworven 80 ha verworven Verwerving 128 ha
Hectares ingericht 700 ha ingericht Inrichting 247 ha
Hectares in beheer pm
Natura2000/PAS Aantal N2000 beheerplannen en PAS gebiedsanalyses in uitvoering. (alle 9 PAS gebieden zijn onderdeel van de N2000 beheerplannen) 12 beheerplannen N2000 en 9 PAS gebiedsanalyses in uitvoering Daarnaast zorgdragen voor de uitvoering van maatregelen in 6 N2000 beheerplannen waar een andere partij voortouwnemer is Alle beheerplannen zijn in uitvoering. Van de maatregelen uit de beheerplannen is nu ongeveer 20 % afgerond, 60% is in uitvoering en 20 % moet nog gestart worden
Ganzen Gewasschade in kg droge stof 5-10% lager dan het gemiddelde van 2011-2013 24 % lager dan het gemiddelde van de voorgaande 2 jaren
Groene wetten % tijdig verleende vergunningen en ontheffingen 90% 81%
Mijnbouwwet Provinciale reacties op adviesverzoeken 100% 100%

Toelichting:

EHS:
Het aantal hectares binnen de EHS waarvan de inrichting in 2018 is afgerond, is lager dan de doelwaarde. Het project Bûtenfjild Icoon (184 ha) is afgerond en in Koningsdiep is de inrichting van een zomerpolder van 63 ha EHS in het kader van een SKNL-subsidie gerealiseerd.
In de 1e Berap is al gemeld dat project Twizelermieden (120 ha) in 2019 zal worden afgerond in plaats van in 2018. Er vinden nog wat afrondende werkzaamheden in het project Swette de Burd 3e module (238 ha) plaats, waardoor de gereedmelding van dit project in 2019 plaatsvindt.

Natura 2000: alle beheerplannen zijn in uitvoering, maar de uitvoering van de maatregelen die onderdeel uitmaken van deze beheerplannen is deels vertraagd. Zie bij resultaten voor verdere toelichting.

Ganzen: De doelstelling voor 2018 is om wat betreft de gewasschade een dalende lijn in te zetten ten opzichte van eerdere jaren. Zoals bij de 2e Berap is aangegeven, wordt dit conform de Fryske Guozzeoanpak 2017-2020, gerelateerd aan het gemiddelde van voorgaande twee jaren, en niet van 2011-2013 zoals in het schema benoemd. Dit beleidsdoel is gehaald. De schade is met circa 24% gedaald. Er is hiervoor niet één specifieke oorzaak aan te geven. Waarschijnlijk heeft een combinatie van factoren geleid tot afname van de schade. Intensivering van verjaging met ondersteunend afschot, toename afschot, verkleining van de foerageergebieden (en daarmee vergroting van het gebied waar ganzen verjaagd mogen worden), late aankomst van ganzen uit de broedgebieden en lagere aantallen overwinterende ganzen zullen allemaal een rol hebben gespeeld.

Groene wetten: Voor het verlenen van PAS-vergunningen zijn we afhankelijk van het landelijke systeem (Aerius). In 2017 was Aerius 5 maanden niet toegankelijk in verband met een aantal aanpassingen aan het systeem, hierdoor konden een aantal vergunningen niet tijdig worden verleend. Daarnaast is de PAS-ontwikkelruimte nog maar zeer beperkt uitgeefbaar, waardoor veel aanvragen thans niet vergund kunnen worden. Er wordt in overleg met veehouders gekeken welk veebestand of stalsysteem wel kan leiden tot een verleenbare vergunning. Dit proces neemt veel tijd, maar komt aanvragers ten goede.
Over heel 2018 is 81% van de aangevraagde vergunningen tijdig verleend. In het laatste kwartaal van 2018 is 97 % van de aangevraagde vergunningen tijdig verleend.

Er is een overschrijding van het budget Groene wetten, dit komt enerzijds door onverwacht hogere lasten voor het inwinnen van benodigd extern juridisch advies bij Trip op complexe dossiers tav Wet Natuurbescherming en anderzijds minder aanvragen voor het Waddengebied en daardoor lagere inkomsten tav het budget Groene Wetten Vergunningen Waddenzee, Het tekort voor 2018 bedraagt ± €30.000.

Landschapsbeleid

Wat wilden we bereiken?

Fryslân blijft de mooiste provincie. Zorgvuldige inpassing van economische ontwikkelingen met blijvende aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit van onze provincie dragen daaraan bij. Zorg voor de omgeving is van groot belang. De provincie werkt daarbij samen met gemeenten, belangengroeperingen en burgers. Voor het Friese landschap zijn in ‘Grutsk op ’e Romte’, de structuren van provinciaal belang aangewezen. We hebben daarbij de cultuurhistorische en landschappelijke waarden integraal benaderd.

Hebben we de gewenste resultaten bereikt?

Gewenste resultaten

Beleid

  • Het gewenste resultaat zoals in de begroting is gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is inhoudelijk niet geheel gehaald
  • Het voorgenomen gewenst resulaat zoals beschreven in de begroting is Inhoudelijk niet gehaald

Tijd

  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is binnen de afgesproken tijd gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is niet geheel op tijd gehaald
  • Het voorgenomen gewenste resulaat zoals beschreven in de begroting is niet op tijd gehaald

Geld

  • T.a.v. het onderdeel geld is er geen afwijking (Overschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000 en Onderschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van onderbesteding (Onderschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van overbesteding (Overschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  Beleid Tijd Geld
1 Wij geven uitvoering aan de structuurvisie Grutsk op ’e Romte door in provinciale plannen en (integrale gebieds) projecten investeringen in het landschap mee te nemen. Daarnaast werkt Grutsk via het ruimtelijke ordeningsspoor door in ruimtelijke plannen en projecten van gemeenten en andere partijen. Het provinciaal ruimtelijk kwaliteitsteam heeft hiervoor een adviserende taak.
2 Wij streven naar herstel van landschapselementen die de provinciale kernkwaliteiten (Grutsk) versterken en naar het versterken van het draagvlak voor het Friese landschap. Dat doen we door subsidiering van: projecten via het Iepen Mienskipfûns Fryslân (IMF); de nationale landschappen Noardlike Fryske Wâlden en Stichting Mar en Klif; Landschapsbeheer Friesland (LBF).
3 Voor de cofinanciering binnen het Europese programma POP3 wordt voor het agrarisch natuur- en landschapsbeheer € 1,5 mln. beschikbaar gesteld van 2017 t/m 2020. Dit is bedoeld voor landschapsherstel ten behoeve van de droge dooradering. Voor 2018 is het doel om het herstel van 25 km, 7 ha en 50 puntelementen aan landschapsstructuren mogelijk te maken, uit te voeren door agrarische collectieven samen met Landschapsbeheer Friesland.

Toelichting:

1. De advisering vanuit het Ruimtelijk kwaliteitsteam heeft in 2018 geresulteerd in het integraal meenemen van ruimtelijke kwaliteit in plannen en projecten van de provincie. De basis voor de advisering en het inbrengen van ontwerpkracht is de thematische structuurvisie Grutsk op ‘e Romte. Het team heeft input geleverd aan diverse projecten van de provincie zelf, in samenwerkingsprojecten en projecten van anderen (zie programma 5 ruimtelijke kwaliteit). In 2018 heeft het team bijvoorbeeld een toolkit voor het Friese veenweidelandschap opgeleverd en een landschapsplan voor de Haskerveenpolder. Daarnaast levert het team ook bijdragen aan bijvoorbeeld de vormgeving van provinciale bruggen.
2. In 2018 is gewerkt aan versterking van kernkwaliteiten en draagvlak voor het Friese landschap door bij te dragen en richting te geven aan de acties die dit ondersteunen. Zo heeft het ruimtelijk kwaliteitsteam het initiatief genomen om de draagvlak middelen van het Nationaal landschap o.a. in te zetten voor de doorvertaling van Grutsk op ‘e Romte in een landschapsbiografie Smallingerland. Het team heeft de biografie begeleid en ondersteund.
3. het project POP3 project “Landschapsherstel droge dooradering Fryslân” heeft in de uitvoering te kampen gehad met een liquiditeitsprobleem en vertragingen in de afhandeling van de financiële declaraties. Het liquiditeitsprobleem waardoor ook het voortbestaan van Landschapsbeheer Fryslân in gevaar kwam, is met een lening door het Groenfonds gecombineerd met een provinciale borgstelling opgelost. Met LBF en de uitvoerende instanties SNN en RVO, worden begin 2019 afspraken gemaakt om verdere vertragingen en financiële problemen te voorkomen. In de brief van 11 december is PS hierover geïnformeerd. Door deze situatie is vertraging ontstaan voor het lopende project en de volgende voorgenomen POP3 openstelling landschapsherstel voor de klei- en veengebieden waarvoor bij de 2e Berap extra provinciale cofinanciering beschikbaar is gesteld.

Prestatie indicatoren

Onderwerp Indicator Doelwaarde 2018 Realisatie 2018
Landschapsbeleid
Landschapsherstel Aantal kilometers, hectare en puntelementen herstel landschapsstructuren 25 km, 7 ha en 50 puntelementen 65% gerealiseerd

Toelichting:

De doelwaarde 2018 is nog niet volledig bereikt door voorgaande benoemde vertraging van het project. Het project heeft een doorlooptijd tot 2020.

Wat heeft het gekost?

Bekijk uitgebreide tabel

  • Exploitatie - Bedragen x € 1.000,-
  • Lasten
  • Structurele budgetten
  • Tijdelijke budgetten
  • Reserves
  • Voorzieningen
  • Overlopende passiva
  • Totaal lasten
  • Baten
  • Structurele budgetten
  • Tijdelijke budgetten
  • Reserves
  • Voorzieningen
  • Overlopende passiva
  • Totaal baten
  • Saldo van lasten en baten
  • Mutatie reserves
  • Mutatie tijdelijke budgetten
  • Resultaat van lasten en baten
  • Realisatie 2017
  • 9.729
  • 8.355
  • 36.414
  • 157
  • 875
  • 55.530
  • 166
  • 19
  • 5.914
  • 157
  • 875
  • 7.132
  • 48.399
  • 18.541
  • -3.619
  • 63.320
  • Begroting 2018 na wijziging
  • 9.952
  • 6.801
  • 62.353
  • 26
  • 1.802
  • 80.935
  • 254
  • 20
  • 19.021
  • 26
  • 1.802
  • 21.123
  • 59.812
  • -7.853
  • -2.281
  • 49.678
  • Rekening 2018
  • 9.909
  • 3.125
  • 44.391
  • 26
  • 1.038
  • 58.489
  • 183
  • 179
  • 9.079
  • 26
  • 1.038
  • 10.505
  • 47.985
  • 168
  • 1.346
  • 49.499
  • Saldo begroting en rekening
  • 43
  • 3.676
  • 17.962
  • 0
  • 764
  • 22.446
  • 72
  • -159
  • 9.942
  • 0
  • 764
  • 10.619
  • 11.827
  • -8.020
  • -3.628
  • 179

Toelichting:

Het resultaat van beleidsveld 3.1 Natuur en Landschap is per saldo € 179.000,-. Echter betreft dit voor € 130.000,- een subsidieverplichting die die in 2019 tot besteding komt. De mutatie van dat bedrag loopt via de reserve structurele budgetten in programma 7, waardoor deze in dit beleidsveld niet zichtbaar is. Per saldo is dus sprake van een resultaat in dit beleidsveld van € 49.000,-.

Structurele budgetten
Het resultaat structurele budgetten is per saldo een negatief resultaat van € 160.000,- (inclusief de hierboven genoemde mutatie via de reserve structurele budgetten). Enerzijds waren de baten van de structurele budgetten € 72.000,- lager dan begroot bij Groene Wetten. De verklaring daarvoor is dat er minder aanvragen voor het Waddengebied zijn binnengekomen. Anderzijds betreft het een overschrijding van € 90.000,- bij diverse budgetten, zijnde Weidevogels, Beheersgelden EHS en nationaal landschap.

Tijdelijke budgetten
Bij de tijdelijke budgetten is per saldo € 3.835.000,per saldo minder besteed dan begroot. Dat bedrag is voor € 3.628.000,- al voor cofinancieringssubsidies POP3 en Waddenfonds verplicht voor besteding in het volgende jaar en later. De resterende € 207.000,- valt vrij. Dit is te verklaren door een onderbesteding voor het tijdelijke budget weidevogellandschappen omdat er geen POP openstelling met provinciale cofinanciering heeft plaatsgevonden in 2018 en omdat een aantal projecten die in de planning stonden voor 2018 pas in januari 2019 zijn gegund.

Reserves
Bj de reservebudgetten zijn de lasten € 17.962.000,- lager uitgevallen dan begroot.
Voor € 9.942.000,- houdt dit verband met lagere baten.
Het project Vismigratie heeft € 7 mln. lagere uitgaven dan begroot en € 11,7 mln. lagere inkomsten dan begroot. De lagere uitgaven t.o.v. begroting zijn met name ontstaan doordat het uitgaven budget (begroting) in 2018 wel is verhoogd met de toegekende Postcodeloterijmiddelen ad € 4,7 mln. en de bijdrage voor bedrijfsvoering ad € 2,1 mln. maar dit heeft nog maar zeer beperkt geleid tot uitgaven. Dat is ook logisch omdat de bijdragen voor een lange periode bedoeld zijn (tot en met circa 2022). De bijdragen zijn echter in één jaar volledig opgenomen. In 2019 zal hiervoor een kasritme worden opgenomen.
Ditzelfde is dan ook van toepassing op het verschil in de inkomsten. Bij de inkomsten is het verschil echter nog groter. Naast de eerder aangegeven bijdragen is nog circa € 5 mln. aan subsidie niet ontvangen maar die wel begroot is. Ook hiervoor wordt in 2019 een reëel kasritme opgenomen.
Bij de Verwerving en Inrichting van de EHS is in vergelijking met het begrote bedrag van € 6.963.000,- in totaal € 3.637.000,- minder besteed omdat de verkoop van ingerichte natuurgronden nog niet gestart is, en daarom de kosten voor de afwaardering van deze gronden ook later worden gerealiseerd. Ook is een aantal inrichtingsprojecten enigszins vertraagd, waardoor de geplande bijdrage later tot uitbetaling komt.
Aan de batenkant heeft de verkoop van IKG-gronden € 1.025.000,- meer opgeleverd dan in 2018 begroot. Deze inkomsten worden pas begroot op het moment dat ze daadwerkelijk gerealiseerd worden.
Bij de Icoonprojecten Natuurpact is € 1.420.000,-minder gerealiseerd omdat de projecten Bûtefjild Icoon Potskar Griene Dyk goedkoper zijn uitgevallen dan begroot, en omdat
Voor diverse natura 2000 projecten is in totaal 1.574.000,- minder gerealiseerd vanwege vertraging in de uitvoering van een aantal maatregelen uit de beheerplannen. En er is € 1.283.000,- minder besteed aan beheer EHS omdat een deel van het beheer dat op dit budget begroot stond beheer buiten de EHS betrof . Daarom is hiervoor een correctie aangebracht. Ook zijn er subsidieverplichtingen aangegaan voor Kwaliteitsimpuls natuur en landschap (SKNL) nationale en internationale opgave die in totaal voor € 2.900.000,- na 2018 tot besteding komen.

Verschil jaarrekening 2017 en 2018
Als gevolg van de nieuwe begrotingsindeling worden de middelen voor de Vismigratierivier (gekoppeld aan de reserve De Nieuwe Afsluitdijk) nu ook in deze paragraaf verantwoord.

  • GS budgetautorisatie
  • Lasten
  • Beheersgelden EHS
  • BFVW Bond van Friese Vogelwachten
  • Groene wetten
  • Implementatie beleid landelijk gebied
  • IPO bijdrage
  • It Fryske Gea
  • It Fryske Gea toezicht Friese IJsselmeerkust
  • IVN consulentschap Fryslan
  • LBF Basisorganisatie
  • Nationaal landschap
  • Nationale parken basisfinanciering
  • Natuurnota werkplannen adviezen natuurmonitoring
  • Onderhoudsbudget Wolvetinte
  • Proceskosten algemeen
  • Wadlopen provinciale bijdrage
  • Weidevogels
  • Structurele budgetten
  • Faunabeheereenheid budgetsubsidie
  • Gebiedsontwikkeling Franekeradeel-Harlingen
  • ILG no 06 subsidie realisatie EHS
  • Kening fan e greide
  • Lectoraat weidevogels
  • No 06 Subsidie Realisatie EHS FYLG
  • Nog te verdelen FYLG middelen
  • Nog te verdelen ILG middelen
  • Pilotprojecten weidevogels
  • POP 3 Agrarisch natuur en landschapsbeheer
  • POP 3 Uitvoeringskosten
  • Project Fryslan Fernijt IV
  • Provinciaal meerjarenprogramma natuur en landelijk gebied
  • Schadevergoeding ganzenakkoord
  • Uitvoering werkplan weidevogels
  • Waddenfonds projecten
  • Weidevogelbeheer
  • Weidevogellandschappen
  • Tijdelijke budgetten
  • Aankopen natuur en landschapsherstel
  • De Nieuwe Afsluitdijk
  • Natuurpact 2014
  • Reserves
  • LVP project Baarderadeel LGR
  • Weidevogelcompensatie
  • Voorzieningen
  • Life Alde Feanen N2000
  • Nog af te sluiten weidevogelcompensatie
  • Wadlopen
  • Overlopende Passiva
  • Totaal lasten
  • Baten
  • Groene wetten
  • Natuurnota werkplannen adviezen natuurmonitoring
  • Vergunningen waddenzee
  • Wet Natuurbescherming
  • Structurele budgetten
  • No 25 Subsidie verb leefbaarh plattelandsgeb FYLG
  • Nog te verdelen FYLG middelen
  • POP 3 Uitvoeringskosten
  • Schadevergoeding ganzenakkoord
  • Tijdelijke budgetten
  • Aankopen natuur en landschapsherstel
  • De Nieuwe Afsluitdijk
  • Natuurpact 2014
  • Reserves
  • LVP project Baarderadeel LGR
  • Weidevogelcompensatie
  • Voorzieningen
  • Life Alde Feanen N2000
  • Nog af te sluiten weidevogelcompensatie
  • Wadlopen
  • Overlopende Passiva
  • Totaal baten
  • Saldo van lasten en baten
  • Realisatie 2017
  • 7.434
  • 93
  • 274
  • 1
  • 0
  • 803
  • 109
  • 181
  • 248
  • 99
  • 207
  • 120
  • 2
  • 4
  • 34
  • 120
  • 9.729
  • 294
  • 3.599
  • 4
  • 100
  • 50
  • 224
  • -314
  • 94
  • 150
  • 0
  • 860
  • 60
  • 469
  • 1.556
  • 400
  • 101
  • 341
  • 367
  • 8.355
  • 1.032
  • 1.773
  • 33.608
  • 36.414
  • 0
  • 157
  • 157
  • 648
  • 202
  • 25
  • 875
  • 55.530
  • -67
  • 99
  • 35
  • 100
  • 166
  • 6
  • 8
  • 0
  • 5
  • 19
  • 248
  • 4.220
  • 1.445
  • 5.914
  • 0
  • 157
  • 157
  • 648
  • 202
  • 25
  • 875
  • 7.132
  • 48.399
  • Begroting 2018
  • 7.458
  • 93
  • 339
  • 0
  • 56
  • 803
  • 142
  • 181
  • 248
  • 118
  • 207
  • 139
  • 6
  • 13
  • 32
  • 119
  • 9.952
  • 300
  • 862
  • 0
  • 52
  • 50
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 1.667
  • 2.195
  • 80
  • 0
  • 0
  • 200
  • 449
  • 505
  • 441
  • 6.801
  • 2.690
  • 9.763
  • 49.900
  • 62.353
  • 26
  • 0
  • 26
  • 1.700
  • 0
  • 102
  • 1.802
  • 80.935
  • 0
  • 97
  • 67
  • 90
  • 254
  • 0
  • 0
  • 20
  • 0
  • 20
  • 659
  • 15.605
  • 2.757
  • 19.021
  • 26
  • 0
  • 26
  • 1.700
  • 0
  • 102
  • 1.802
  • 21.123
  • 59.812
  • Rekening 2018
  • 7.458
  • 93
  • 283
  • 0
  • 56
  • 803
  • 132
  • 181
  • 248
  • 95
  • 207
  • 133
  • 0
  • 8
  • 37
  • 175
  • 9.909
  • 282
  • 851
  • 0
  • 52
  • 25
  • 0
  • 41
  • 0
  • 0
  • 0
  • 923
  • 80
  • 0
  • 0
  • 200
  • 0
  • 294
  • 377
  • 3.125
  • 1.694
  • 2.698
  • 39.999
  • 44.391
  • 26
  • 0
  • 26
  • 841
  • 103
  • 94
  • 1.038
  • 58.489
  • -33
  • 97
  • 18
  • 101
  • 183
  • 0
  • 41
  • 138
  • 0
  • 179
  • 660
  • 3.834
  • 4.586
  • 9.079
  • 26
  • 0
  • 26
  • 841
  • 103
  • 94
  • 1.038
  • 10.505
  • 47.985
  • Saldo 2018
  • 0
  • 0
  • 56
  • 0
  • 0
  • 0
  • 10
  • 0
  • 0
  • 23
  • 0
  • 6
  • 5
  • 5
  • -5
  • -56
  • 43
  • 18
  • 11
  • 0
  • 0
  • 25
  • 0
  • -41
  • 0
  • 0
  • 1.667
  • 1.272
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 449
  • 211
  • 64
  • 3.676
  • 996
  • 7.066
  • 9.901
  • 17.962
  • 0
  • 0
  • 0
  • 859
  • -103
  • 9
  • 764
  • 22.446
  • 33
  • 0
  • 50
  • -11
  • 72
  • 0
  • -41
  • -118
  • 0
  • -159
  • 0
  • 11.771
  • -1.829
  • 9.942
  • 0
  • 0
  • 0
  • 859
  • -103
  • 9
  • 764
  • 10.619
  • 11.827
Print deze pagina