Programma 6: Economie, toerisme en recreatie

6.1 Bedrijvigheid

Begroting

Wat willen we bereiken?

Een toekomstbestendige economie waarin het Friese MKB zo goed mogelijk kan innoveren en groeien. Hiervoor achten we de volgende doelen van belang:

  • Het Friese bedrijfsleven heeft – zelf dan wel via samenwerking - kwalitatief en kwantitatief voldoende kennis tot haar beschikking om te kunnen leren en groeien.
  • Er bestaat een goede en gestructureerde samenwerking binnen de triple helix (ondernemers, onderwijs en overheid).
  • Het Friese bedrijfsleven heeft voldoende toegang tot verschillende soorten van kapitaal.
  • Er is voldoende kritische massa (kwantiteit / kwaliteit) aan bedrijvigheid in Fryslân.
  • Het Friese bedrijfsleven weet bestaande afzetmarken te behouden en weet nieuwe afzetmarkten aan te boren.

We leveren vanuit verschillende rollen een bijdrage aan de realisatie van deze zaken, langs vijf actielijnen:

  1. Faciliteren en begeleiden van MKB
  2. Beschikbaar stellen kapitaal
  3. Versterken menselijk kapitaal
  4. Vergroten aantrekkelijkheid vestigingsklimaat/acquisitie
  5. Versterken branding / internationaal ondernemen

De voortgang op de doelen en actielijnen brengen wij in beeld met een integraal monitoringskader.

Onze focus ligt de komende periode op de ondersteuning van het MKB in de brede zin. Daarnaast richten we ons op specifieke speerpunt sectoren met toekomst. Watertechnologie, Agrofood, HTSM (Hightech Systems & Materials) en Recreatie en Toerisme zijn groeisectoren waarin Friesland kansen heeft. We houden ook aandacht voor biobased economy / circulaire economie, zorgeconomie, en cross-sectorale innovatie.

Welke resultaten willen we in 2017 behalen?

  • Uitvoeren van verschillende lopende projecten en activiteiten, zoals ANNO-projecten, Wurkje mei Fryslân-projecten en cofinancieringsprojecten. Voorbeelden daarvan zijn de uitvoering van de Vestigingsregeling en de regeling Handelsmissies & Beurzen, en de samenwerking met de Vereniging Circulair Friesland.
  • We nemen deel aan het Innovatieplatform Fryslân (IPF).
  • Waar mogelijk verminderen we het aantal regelingen. We verbeteren de ondersteuning bij regelingen die resteren.
  • Een ‘Regelingenteam’ heeft met partijen afspraken gemaakt over het aantoonbaar verbeteren van de effectiviteit van bestaande regelingen.
  • Er is een ondernemersloket operationeel waarin we samenwerken met de triple helix (ondernemers, onderwijs en overheid).
  • We geven uitvoering aan Aanvalsplan Internationaal Ondernemen met onder andere de volgende acties:
    1. Samen met partners (o.a. WTC, Stenden en Friesche Exportclub) wordt binnen het ondernemersportaal een platform voor internationale handel ingericht.
    2. Binnen het ondernemersportaal wordt een kennismakelaar aangesteld die het Friese bedrijfsleven pro actief stimuleert bij het verder laten groeien van de internationale handel.
    3. Aanvullende (financiële) maatregelen in de markt zetten die het Friese bedrijfsleven helpt bij het laten groeien van haar internationale activiteiten met als uiteindelijk doel 10% van de Friese ondernemers te laten exporteren in 2020.
  • Vanuit een grotere zeggenschap in de NOM werken we aan een bundeling en eventuele uitbreiding van financieringscapaciteit.
  • We ontwikkelen samen met de Friese gemeenten economisch beleid, vooral gericht op een gezamenlijke acquisitiestrategie en een gezamenlijke aanpak voor de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt.
  • We investeren in het verbeteren van de aansluiting tussen arbeidsmarkt en onderwijs.
  • We versnellen de uitrol van breedband. Zie voor meer informatie Paragraaf 9 – Grote projecten.
  • We voeren een onderzoek uit naar de haalbaarheid van het binnenhalen van een wielereronde in de periode 2019-2025.

Daarnaast zetten we in op enkele grote economische projecten ( zie Paragraaf 9 – Grote projecten ):

  • RUG / Campus Fryslân
  • Europese watertechnologiehub
  • Dairy Campus
  • Breedbandinfrastructuur in Fryslân
  • Innovatiecluster Drachten

(Prestatie)indicatoren

 
Onderwerp Indicator Doelwaarde 2017
Innovatiepact Fryslân IPF vervult een krachtige adviserende rol t.a.v. regionale economie. Gerealiseerd in 2017
Ondernemersloket Het Ondernemersloket, waarin provincie samenwerkt met de triple helix, is operationeel. Gerealiseerd in 2017
NOM Via grotere zeggenschap in de NOM hebben we bijgedragen aan de bundeling en eventuele uitbreiding van financieringscapaciteit. Gerealiseerd in 2017
Beleidsbrief WmF: meer organiserend vermogen Het Friese en Noordelijke MKB en de kennisinstellingen zijn beter in staat om beschikbare noordelijke middelen via SNN te benutten (OP-EFRO, MIT en provinciale cofinanciering). Middelen SNN worden volledig benut.
Beleidsbrief WmF: meer (cross-sectorale) innovatie Van lage naar middenpositie Fryslân in innovatie-index (2015 is eerste peiljaar). Toename
Aantal start-ups t.o.v. 2015. Toename
Verbetering samenspel tussen verschillende cluster-, netwerk- en intermediaire organisaties binnen het Noordelijk en Fries ecosysteem. Herdefiniëring en betere afstemming.
RCI-index. Toename
Beleidsbrief WmF: internationaal ondernemen Meer export: toename aantal exporterende bedrijven van 7,1% in 2015 naar 10,2% van totaal Friese bedrijven in 2020 (nationaal gemiddelde). Lichte groei

Wat mag het kosten?

Uitgebreide tabel
Bedragen x € 1.000,-
Realisatie 2015
Begroting 2016
Begroting 2017
Begroting 2018
Begroting 2019
Begroting 2020
Totaal lasten90.580 115.96760.21754.70650.42540.669
Totaal baten6.92616.6406.3623.3793.4203.466
Saldo van lasten en baten83.65499.32753.85551.32747.00537.204
Toelichting:

De begrote lasten dalen van € 116 miljoen in 2016 naar € 41 miljoen in 2020 door de tijdelijkheid van een aantal grote projecten. Hiertoe behoren o.a. Thialf, IJshal Leeuwarden, Dairy Campus, Doefonds, ANNO en cofinancieringsprojecten. Ook de projecten vanuit Wurkje mei Fryslân zijn hieronder opgenomen. De begrote lasten in 2020 hebben met name nog betrekking op de decentralisatie-uitkering van het Waddenfonds en Breedband.

De baten dalen vanaf 2016 door incidentele inkomsten in 2016 bij cofinancieringsprojecten, Fryslân Fernijt en Dairy Campus. De baten in 2018 t/m 2020 hebben betrekking op de inkomsten vanuit Interreg en Breedband.

De kadernotavoorstellen cofinanciering Interreg, EFRO Waddenfonds en cofinanciering MIT-Landsdelig arrangement zijn cijfermatig verwerkt in de jaren 2017 t/m 2019 in bovenstaande tabel.

Kadernota 2017

Bedragen x € 1.000,-
2017
2018
2019
2020
Lasten
Cofinanciering Interreg. EFRO en Waddenfonds1.5002.0001.0000
Cofinanciering MIT – Landsdelig arrangement73360000
Totaal lasten2.2332.6001.0000
Eerste bestuursrapportage

Gewenste resultaten

Beleid

Verwacht je dat eind 2017 de beleidsuitvoering verlopen is volgens de inhoudelijke afspraken in het onderliggende document waarin het beleid is vastgesteld (beleidsnota, etc.)?

Ja, dit gaat zeker lukken
Niet zeker of dit gaat lukken
Nee, dit gaat niet lukken

Tijd

Verwacht je dat eind 2017 het gewenste resultaat is gerealiseerd? Of, als de einddatum voor de realisatie verder in de tijd ligt: Verwacht je dat je eind 2017 op schema ligt om het gewenste resultaat te realiseren binnen de afgesproken termijn?

Ja, dit gaat zeker lukken
Niet zeker of dit gaat lukken
Nee, dit gaat niet lukken

Geld

Op beleidsveldniveau: verwacht je dat geld een belemmerende factor is voor het behalen van de gewenste resultaten? Of verwacht je dat het beschikbare budget toereikend is om in 2017 de gewenste resultaten van dit beleidsveld te realiseren?

Geld vormt geen belemmerende factor: er wordt geen onder- of overbesteding verwacht
Geld vormt geen belemmerende factor: er wordt een onderbesteding verwacht
Geld vormt wel een belemmerende factor en/of er wordt een overbesteding verwacht
  Beleid Legenda Tijd Legenda Geld Legenda
1. Uitvoeren van verschillende lopende projecten en activiteiten, zoals ANNO-projecten, Wurkje mei Fryslân-projecten en cofinancieringsprojecten.
2. Wij nemen deel aan het Innovatieplatform Fryslân (IPF).
3. Waar mogelijk verminderen we het aantal regelingen. Wij verbeteren de ondersteuning bij regelingen die resteren.
4. Een ‘Regelingenteam’ heeft met partijen afspraken gemaakt over het aantoonbaar verbeteren van de effectiviteit van bestaande regelingen.
5. Er is een Ondernemersloket operationeel waarin wij samenwerken met de triple helix (ondernemers, onderwijs en overheid).
6. Wij geven uitvoering aan het Aanvalsplan Internationaal Ondernemen.
7. Vanuit een grotere zeggenschap in de NOM werken wij aan een bundeling en eventuele uitbreiding van financieringscapaciteit.
8. Wij ontwikkelen samen met de Friese gemeenten economisch beleid, vooral gericht op een gezamenlijke acquisitiestrategie en een gezamenlijke aanpak voor de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt.
9. De FOM is opgericht.
10. Wij versnellen de uitrol van breedband.
11. Wij voeren een onderzoek uit naar de haalbaarheid van het binnenhalen van een wielerronde in de periode 2019 - 2025.
12. Het koopstroomonderzoek is in 2017 gerealiseerd en er is een retailtop georganiseerd.
13. Er komt een laagdrempelige regeling voor het Friese MKB.
14. We investeren in het verbeteren van de aansluiting tussen arbeidsmarkt en onderwijs.
15. RUG / Campus Fryslân
16. Europese Watertechnologiehub
17. Dairy Campus
18. Breedbandinfrastructuur in Fryslân
19. Innovatiecluster Drachten
Toelichting:

1) Onderstaand voor de grote projecten, die uitgevoerd worden binnen de Agenda voor Noordoost Fryslân 2016-2020 (ANNO), Wurkje mei Fryslân en projecten die door ons zijn gecofinancierd (Interreg, Waddenfonds, OP-EFRO), een nadere toelichting.

ANNO-projecten
In eerdere bestuursrapportages hebben wij al melding gedaan van de vertraging in een aantal grote ANNO-projecten. Op het project Súd Ie na worden deze projecten echter wel binnen de gestelde uitvoeringsperiode van ANNO 1 uitgevoerd. Naar verwachting zijn alle ANNO 1 projecten eind 2017 uitgevoerd en medio 2018 afgerekend. Onze financiële bijdrage in ANNO 1 wordt niet overschreden. Wij dragen bij aan de organisatiekosten van ANNO II. In 2017 is hiervoor meer nodig dan in de begroting is opgenomen. Daarom wordt voorgesteld om door middel van een begrotingswijziging middelen uit 2018 naar 2017 over te hevelen.

Het uitvoeringsprogramma Lauwersmeer bestaat uit meerdere geprogrammeerde deel-projecten. Hiervan zijn een aantal afgerond en een aantal zijn behoorlijk vertraagd, doordat de planontwikkeling en vergunningprocedures meer tijd in beslag namen dan was gepland. Een begrotingswijziging is bijgevoegd.

Wurkje mei Fryslân-projecten
De organiserende stichting van de Tall Ship races heeft de provincie verzocht een bijdrage beschikbaar te stellen voor dit evenement in 2018. We zien dit evenement als een mooie kans om Harlingen en de Waddenzee prominent onder de aandacht te brengen en verwachten veel belangstelling voor dit evenement. Onderzocht wordt of er koppelingen zijn met evenementen die in het kader van Leeuwarden-Fryslân 2018 worden georganiseerd nabij Harlingen (bijvoorbeeld met ‘The Sea! The Sea!’). We stellen daarom voor om, evenals de gemeente Harlingen, een bedrag van € 500.000,- beschikbaar te stellen voor de organisatie van dit grote evenement. Hiervoor hebben wij een begrotingsvoorstel gedaan. 

Cofinancieringsprojecten (Waddenfonds, Intereg, OP-EFRO):
Het nieuwe Investeringskader Waddenfonds 2016-2026 is nagenoeg afgerond en kan binnenkort van start gaan. Na de zomervakantie worden de eerste thematische tenders opengesteld en projecten die hiervoor een subsidieaanvraag indienen, kunnen ook een beroep doen op een cofinancieringsbijdrage. In de praktijk betekent dit dat de eerste subsidiebeschikkingen eind 2017/begin 2018 worden afgegeven. Hierin bevindt zich een kleine vertraging.

3) Wij willen meer inzetten op projectontwikkeling en -ondersteuning. De coördinatie voor zowel Friese, noordelijke, landelijke als Europese fondsen willen wij naar een hoger niveau tillen. Met name als het gaat om noordelijke fondsen merken wij dat er nog te weinig kwalitatief goede projecten met investeringsvolume worden ingediend. Het net opgerichte ondernemersportaal – YnBusiness – is hiervoor een belangrijk instrument om projecten vanuit Fryslân aan te jagen.

4) Wij zullen in de loop van dit jaar een besluit nemen of er een regelingenteam of een ander gremium nodig is voor het aantoonbaar verbeteren van de effectiviteit van de bestaande regelingen. Dit jaar willen wij een aantal ondernemers bevragen dat gebruik heeft gemaakt van onze MKB-regelingen. De input willen wij benutten om de regelingen te verbeteren en te vereenvoudigen.

7) Samen met de provincies Groningen en Drenthe willen wij het opdrachtgever- en aandeelhouderschap van de NOM dit jaar goed vormgeven, mede naar aanleiding van het vergroten van ons belang in de NOM. Wij willen de regie op de NOM als belangrijke uitvoeringspartner versterken. Er zijn tussen de provincies goede procesafspraken gemaakt voor de drie kerntaken van de NOM, namelijk acquisitie, financiering en business development. Deze afspraken moeten leiden tot duidelijke werkafspraken met de NOM voor 2017 en 2018, maar om tot die afspraken te komen hebben wij in dit verband ook te maken met andere stakeholders, zoals de gemeenten (acquisitie, NFIA), clusterorganisaties (business development) en het ministerie van Economische Zaken in de rol van aandeelhouder. Deze mate van afhankelijkheid kan een vertragende uitwerking hebben op de procesafpraken. Daarnaast moet niet vergeten worden dat de NOM moet opereren in een nieuwe context, waarbij de provincies naast het ministerie een meer sturende rol vervullen.

3 en 9) Binnen de Friese Ontwikkelings Maatschappij (FOM) willen wij een oplossing bieden voor de versnippering van de Friese economische regelingen en willen wij de regelingen meer vereenvoudigen. In het najaar wordt aan uw Staten een voorstel voorgelegd. Wij hebben te maken met een uitdagend tijdspad om tot oprichting van de FOM te komen in dit jaar, aangezien dit traject diverse organisatorische consequenties heeft. Naar aanleiding van ons besluit van 20 maart om tot een FOM te komen hebben wij aan uw Staten een brief toegezonden, waarbij wij als uitgangspunt hanteren om het Doefonds om te vormen tot de FOM.

13) Onze intentie is om dit jaar een regeling in het leven te roepen met mogelijk een vouchersysteem, expliciet om op heel laagdrempelige wijze kleine ondernemers te stimuleren extern kennis aan te wenden voor het verbeteren van hun producten, productprocessen of diensten. Hiervoor is nog geen budget beschikbaar. Wij zijn in gesprek met de andere noordelijke provincies en het ministerie van Economische Zaken om een deel van het budget van de terugploegkorting hiervoor aan te wenden. Dit budget vloeit voort uit de overname van de NOM-aandelen.

Voor de grote economische projecten verwijzen wij u graag naar de paragraaf Grote Projecten.

(Prestatie)indicatoren

 
Onderwerp Indicator Doelwaarde 2017 Prognose 2017
Innovatiepact Fryslân De samenwerking tussen de drie O’s is binnen het Innovatiepact Fryslân (IPF) versterkt. Gerealiseerd
Ondernemersloket Het Ondernemersloket, waarin provincie samenwerkt met de triple helix, is operationeel. Gerealiseerd
NOM Via grotere zeggenschap in de NOM hebben wij bijgedragen aan de bundeling en eventuele uitbreiding van financieringscapaciteit. Gerealiseerd
Beleidsbrief WmF: meer organiserend vermogen Het Friese en Noordelijke MKB en de kennisinstellingen zijn beter in staat om beschikbare noordelijke middelen via SNN te benutten (OP-EFRO, MIT en provinciale cofinanciering) Middelen SNN worden volledig benut
Beleidsbrief WmF: meer (cross-sectorale) innovatie Van lage naar middenpositie Fryslân in innovatie-index (2015 is eerste peiljaar) Toename
Aantal start-ups t.o.v. 2015 Toename
Verbetering samenspel tussen verschillende cluster-, netwerk- en intermediaire organisaties binnen het Noordelijk en Fries ecosysteem Herdefiniëring en betere afstemming
RCI-index Toename
Beleidsbrief WmF: internationaal ondernemen Meer export: toename aantal exporterende bedrijven van 7,1% in 2015 naar 10,2% van totaal Friese bedrijven in 2020 (nationaal gemiddelde) Lichte groei
Friese MKB tour In 2017 en 2018 worden alle Friese ondernemersverenigingen bezocht. Ten minste 10
Zorgeconomie Er verschijnt een tussenevaluatie op het uitvoeringsprogramma Zorgeconomie en een jaarplan 2017-2018. Gerealiseerd
Agrofood In 2017 verschijnt een nieuw jaarplan en een beleidsbrief Landbouw-Agrofood. Gerealiseerd
Circulaire Economie Er ligt een startnotitie circulaire economie voor Fryslân. Gerealiseerd
Toelichting:

NOM
De afhankelijkheid van andere partijen vormt voor ons het grootste risico om samen met de noordelijke provincies en het ministerie van Economische Zaken stappen te zetten om de gezamenlijke aansturing van de NOM vorm te geven. Dit risico willen wij beheersen door voortijdig hele goede afspraken te maken met onze partners en intensief overleg te voeren met de verschillende stakeholders.

Beleidsbrief WmF: meer organiserend vermogen
De besteding van de middelen uit het EFRO-programma (2014-2020) loopt duidelijk achter op de prognose. In de praktijk betekent dit dat er minder projecten worden gehonoreerd met een EFRO- en een cofinancieringsbijdrage. In de eerste plaats zien wij dat de deskundigheidscommissie met vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven de lat in de praktijk hoog leggen qua beoordeling van de projecten. Ten tweede is het OP-EFRO enger opgezet dan het vorige EFRO-programma (2007-2013), aangezien de nadruk op het lopende programma ligt op innovatie in het MKB. Op dit moment worden in noordelijk verband mogelijkheden geïnventariseerd om hierin verbeteringen aan te brengen, zodat het programma beter kan worden benut door het MKB. De achterstand moet ook ingelopen worden en dit vraagt van alle partijen een extra grote inspanning.

Wij hebben nog geen beeld in hoeverre ons bedrijfsleven dit jaar succesvol is met het indienen van aanvragen voor de noordelijke mkb-regelingen, aangezien nog vele regelingen dit jaar lopen en geopend moeten worden.

Beleidsbrief WmF: meer (cross-sectorale) innovatie
De innovatie-index is dit jaar nog niet verschenen. Daarom kunnen wij nog niets zeggen over de positie van onze provincie in deze ranglijst.

Op 7 maart heeft het IPF het plan ‘sterk Fries ondernemerschap’ gelanceerd met bijzondere aandacht voor starters. Wij hebben het IPF het verzoek gedaan om binnen dit plan ook aandacht te schenken aan het monitoren van het aantal starters in onze provincie.

Daarnaast willen wij in het eerste halfjaar het noordelijk ecosysteem voor innovatie in beeld brengen en een coördinerende en aansturende rol spelen om de aansluting tussen de belangrijke economische spelers binnen de gehele innovatieketen (van idee tot marktlancering) zo optimaal mogelijk te maken. Samen met de provincies Groningen en Drenthe sturen wij aan op een sterkere samenwerking tussen de spelers die een verbindende en uitvoerende rol binnen de innovatieketen (o.a. NOM, clusterorganisaties, YnBusiness). Dit proces heeft tijd nodig.

De RCI-index staat voor Regional Competitiveness Index. Deze index van de Europese Unie geeft de ontwikkeling van het concurrentievermogen op elf verschillende niveaus in de Europese regio’s. Fryslân scoort van alle Nederlandse provincies het laagst (plek 82). Op Europees niveau bevindt Fryslân zich in de subtop van de Europese middenmoot (262 regio’s). Fryslân scoort hoog als het gaat om basisopleidingen en macro-economische stabiliteit, maar in verhouding laag op marktomvang en innovatie.