2.6 Financiële kengetallen

Met ingang van de begroting 2016 is in de BBV voorgeschreven dat in deze paragraaf een set van vijf verplichte financiële kengetallen opgenomen moet worden voorzien van een toelichting.

Voor statenleden is het van belang dat ze de betekenis van de kengetallen begrijpen en inzicht krijgen in de financiële positie van hun provincie. Een beoordeling van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie is daarvoor essentieel. Daarbij is het ook relevant om inzicht te hebben in de ontwikkeling van de kengetallen over de jaren heen.

1A. Netto schuldquote

De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de provincie ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie.

Netto schuldquote

Ultimo jaar
Rekening 2015
Begroting 2016
Begroting 2017
Raming 2018
Raming 2019
Raming 2020
AVaste schulden152152152152152152
BNetto vlottende schuld97.753100.356100.356100.356100.356100.356
COverlopende passiva235.679194.688170.200162.645157.720152.842
DFinanciële activa568.112715.034533.117394.548284.353294.806
EUitzettingen < 1 jaar436.875145.120129.314113.208120.08980.915
FLiquide midelen4.74800000
GOverlopende activa22.02723.03917.97912.4209.4209.420
HTotale baten (excl. mutaties reserves)447.849419.126341.188301.913294.465317.307
Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G) / H x 100%-156%-140%-120%-85%-53%-42%
Toelichting:

Bij een negatieve schuldquote is er geen sprake van een schuldenlast, maar een overschot aan middelen. Provincie Fryslân heeft vanwege de verkoop van de aandelen Nuon-Energy een overschot aan middelen en hierdoor hoeven er geen middelen te worden geleend.

1B. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in-als exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen). Op die manier wordt in beeld gebracht wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast.
De wijze waarop de netto schuldquote gecorrigeerd voor de doorgeleende gelden wordt berekend is gelijk aan de netto schuldquote, met dien verstande dat bij de financiële activa ook alle verstrekte leningen worden opgenomen.

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

Ultimo jaar
Rekening 2015
Begroting 2016
Begroting 2017
Raming 2018
Raming 2019
Raming 2020
AVaste schulden152152152152152152
BNetto vlottende schuld97.753100.356100.356100.356100.356100.356
COverlopende passiva235.679194.688170.200162.645157.720152.842
DFinanciële activa (incl. verstrekte leningen)714.0821.016.837879.796771.166694.034777.940
EUitzettingen < 1 jaar436.875145.120129.314113.208120.08980.915
FLiquide midelen4.74800000
GOverlopende activa22.02723.03917.97912.4209.4209.420
HTotale baten (excl. mutaties reserves)447.849419.126341.188301.913294.465317.307
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen (A+B+C-D-E-F-G) / H x 100%-188%-212%-222%-210%-192%-194%
Toelichting:

Provincie Fryslân heeft vanwege de verkoop van de aandelen Nuon-Energy een overschot aan middelen en hierdoor hoeven er geen middelen te worden geleend.

2. De solvabiliteitsratio

Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de provincie in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen.

Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Het eigen vermogen van een provincie bestaat volgens artikel 42 BBV uit de reserves (zowel de algemene reserve als de bestemmingsreserves) en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten.

De solvabiliteitsratio

Ultimo jaar
Rekening 2015
Begroting 2016
Begroting 2017
Raming 2018
Raming 2019
Raming 2020
AEigen vermogen1.342.617916.469817.117684.271593.554598.115
BBalanstotaal1.702.2151.235.3891.113.718976.323883.830932.267
Solvabiliteit (A/B) x 100%79%74%73%70%67%64%
Toelichting:

Door de grote reserves van de provincie is de solvabiliteit hoog.

3. Kengetal grondexploitatie

De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van decentrale overheden. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen.

Kengetal grondexploitatie

Ultimo jaar
Rekening 2015
Begroting 2016
Begroting 2017
Raming 2018
Raming 2019
Raming 2020
ANiet in exploitatie genomen bouwgronden43.21647.43347.43347.43347.43347.433
BBouwgronden in exploitatie5.4675.4675.4675.4675.4675.467
CTotale baten (excl. mutatie reserves)447.849419.126341.188301.913294.465317.307
Grondexploitatie (A+B) / C x 100%11%13%16%18%18%17%
Toelichting:

De gronden van de provincie betreffen met name de natuurgronden en de gronden voor infrastructuur. Hierbij is geen sprake van een grondexploitatie zoals bij gemeenten. De natuurgronden worden ingericht als natuur of worden verkocht wanneer ze niet passen in de EHS. Met de opbrengst daarvan moet andere gronden die wel binnen de EHS passen aangekocht worden (de zogenaamde grond voor grond constructie). Bij de infraprojecten worden de gronden die niet noodzakelijk zijn voor de aanleg van de weg weer verkocht.

4. Structurele exploitatieruimte

Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt thans het onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Bij incidentele lasten of baten gaat het om eenmalige zaken die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen.
Voorbeelden van structurele baten zijn de algemene uitkering en eigen belastinginkomsten.

Bij structurele lasten zijn dat bijvoorbeeld de personeelslasten, kapitaallasten en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen. Het onderscheid tussen structureel en incidenteel is ook in een notitie van de commissie BBV vastgelegd en moet conform het BBV ook in de begroting en jaarstukken worden onderbouwd. Een begroting waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is meer flexibel dan een begroting waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn.

In artikel 19 onderdeel c van het BBV wordt een overzicht gevraagd van de geraamde incidentele baten en lasten per programma, waarbij per programma tenminste de belangrijkste posten afzonderlijk worden gespecificeerd en de overige posten als een totaalbedrag kunnen worden opgenomen. In artikel 19 onderdeel d wordt een overzicht gevraagd van de beoogde structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves. In artikel 23 van het BBV staat dat deze gegevens ook moeten worden verstrekt voor de meerjarenraming. Deze gegevens worden ook verstrekt bij de jaarrekening (zie artikel 19BBV).

Op basis van deze gegevens kan het saldo van de structurele baten en structurele lasten worden berekend. Daarbij wordt het saldo opgeteld van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves.

De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves gedeeld door de totale baten (zie artikel 17 onderdeel c van het BBV = exclusief mutaties reserves) en uitgedrukt in een percentage. Om dit kengetal te relateren aan het overzicht van baten en lasten is het noodzakelijk om de volgende cijfers te presenteren:

Structurele exploitatieruimte

Ultimo jaar
Rekening 2015
Begroting 2016
Begroting 2017
Raming 2018
Raming 2019
Raming 2020
ATotale structurele lasten204.254223.670260.426267.227267.028270.513
BTotale structurele baten307.138325.188293.432275.926276.727299.531
CTotale structurele toevoegingen aan de reserves000000
DTotale structurele onttrekkingen aan de reserves000000
ETotale baten (excl. mutatie reserves)447.849419.126341.188301.913294.465317.307
Structurele exploitatieruimte ((B-A) + (D-C)) / (E) x 100%23%24%10%3%3%9%
Toelichting:

Met ingang van 2015 is de decentralisatie uitkering natuur en de BDU verkeer en vervoer als structurele baten en lasten aangemerkt evenals de budgetten gedekt vanuit de reserve van Harinxmakanaal. Doordat een deel van deze budgetten niet in 2015 tot besteding zijn gekomen is de verhouding structurele lasten en baten verhoogd.
Bij de provincie Fryslân zijn de structurele baten meer dan toereikend om de structurele lasten te dekken.

5. Belastingcapaciteit: Opcenten

Een provincie heeft de mogelijkheid om het aantal opcenten te verhogen tot het maximaal te heffen opcenten zoals dat door het Rijk wordt bepaald. Geen van de provincies maakt gebruik van dit maximale tarief. De ruimte die provincies hebben, wordt vaak gerelateerd aan de tarieven, die andere provincies hanteren.

Ultimo jaar
Rekening 2015
Begroting 2016
Begroting 2017
Raming 2018
Raming 2019
Raming 2020
AAantal opcenten motorrijtuigenbelasting94,168,869,470,872,2102,1
BLandelijk gemiddelde aantal opcenten in jaar ervoor81,382,280,480,680,680,6
Aantal opcenten tov. Landelijk gemiddelde in jaar ervoor (A/B) x 100%116%84%86%88%90%127%
Toelichting:

De OZB en de opcenten zijn voor gemeenten respectievelijk provincies de belangrijkste eigen belastinginkomsten. De belastingcapaciteit geeft inzicht in de mate waarin bij het voordoen van een financiële tegenvaller in het volgende begrotingsjaar kan worden opgevangen of ruimte is voor nieuw beleid. Om deze ruimte weer te kunnen geven is een ijkpunt nodig. In dit geval landelijk gemiddelde tarieven.